Endoskopi Nedir? İşlem Aşamaları ve Hastanede Geçen Süre

Endoskopi, vücudun içindeki boşlukları ve organların iç yüzeyini kamera taşıyan ince bir cihazla inceleme yöntemlerinin genel adıdır. Günlük kullanımda "endoskopi" denildiğinde çoğu zaman ağızdan yapılan üst gastrointestinal endoskopi, yani gastroskopi kastedilir. Bu işlemde yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının başlangıç bölümü görüntülenir. Bu yazıda da endoskopi sözcüğü bu anlamda kullanılmıştır.

İşlemin kendisi genellikle kısa sürer. Ancak hastanede geçen toplam süre yalnızca kamerayla inceleme yapılan dakikalardan ibaret değildir. Kayıt, ön değerlendirme, damar yolu açılması, sedasyon uygulanması, işlem sonrası gözlem ve taburculuk hazırlığı toplam süreyi uzatabilir. Bu nedenle "endoskopi ne kadar sürer?" sorusunu yanıtlarken işlem süresi ile hastanede geçirilen süreyi ayrı değerlendirmek gerekir.

Endoskopi nedir ve hangi bölgelere bakılır?

Üst gastrointestinal endoskopide hekim, ucunda ışık ve kamera bulunan esnek bir endoskopu ağızdan ilerletir. Kamera görüntüsü ekrana aktarılır ve yemek borusu, mide ile duodenum adı verilen onikiparmak bağırsağının iç yüzeyi ayrıntılı biçimde değerlendirilir. NIDDK, üst gastrointestinal endoskopinin yalnızca görüntüleme amacı taşımadığını, gerektiğinde biyopsi alınmasına ve bazı tedavi girişimlerinin yapılmasına da olanak verdiğini belirtir.

Endoskopi; devam eden üst karın ağrısı, tekrarlayan kusma, yutma güçlüğü, açıklanamayan üst sindirim sistemi kanaması veya bazı hastalıkların değerlendirilmesi için istenebilir. Hekim işlem sırasında ülser, iltihap, darlık, kanama odağı veya anormal doku alanları gibi bulguları doğrudan görebilir. Görülen alanın yalnızca fotoğrafının çekilmesiyle yetinilmez. Gerekirse endoskopun içindeki çalışma kanalından küçük aletler geçirilerek doku örneği alınabilir veya belirli müdahaleler yapılabilir.

Biyopsi alınması tek başına kanser şüphesi olduğu anlamına gelmez. Doku örneği farklı hastalıkların ayırıcı tanısında, iltihabın değerlendirilmesinde veya Helicobacter pylori gibi durumların araştırılmasında da kullanılabilir. Biyopsi sonucu işlem odasında hemen çıkmaz. Görsel bulgular çoğu zaman aynı gün konuşulabilirken patolojik inceleme ayrıca sonuçlanır.

Endoskopi öncesinde hastanede hangi hazırlıklar yapılır?

Randevu öncesi hazırlığın temel amacı midenin boş olmasını sağlamak ve işlemin güvenli planlanmasına yardımcı olmaktır. Açlık süresi merkezin uygulamasına, uygulanacak sedasyona ve kişinin tıbbi durumuna göre değişebilir. Bu nedenle internette görülen tek bir saat değerini kendi randevunuza doğrudan uygulamak yerine endoskopi biriminin verdiği yazılı talimatı izlemek gerekir.

İşlemden önce sağlık ekibi genellikle kullanılan ilaçları, ilaç alerjilerini, kalp ve akciğer hastalıklarını, daha önceki anestezi veya sedasyon deneyimlerini ve kanama riskini etkileyebilecek durumları sorar. Kan sulandırıcılar, diyabet ilaçları ve bazı diğer tedaviler için özel plan gerekebilir. İlacı kendi kendine kesmek doğru değildir. Değişiklik gerekiyorsa bunu işlemi isteyen hekim veya ilgili sağlık ekibi belirler.

Açlık talimatlarında farklı sürelerle karşılaşılması kafa karıştırabilir. Bunun nedeni sıvı ve katı gıdaların mideyi terk etme sürelerinin aynı olmaması ve sedasyon protokollerinin kurumlara göre değişebilmesidir. Ayrıca mide boşalmasını etkileyen bazı hastalıklar veya ilaçlar kişiye özel hazırlık gerektirebilir. Bu nedenle genel internet bilgisini, size verilen randevu talimatının yerine koymamak gerekir. Hazırlık koşullarına uyulmaması, mide içeriğinin görüşü engellemesine veya güvenlik nedeniyle işlemin ertelenmesine yol açabilir.

ASGE, üst endoskopi öncesinde boş midenin güvenli ve yeterli inceleme için önemli olduğunu, kullanılan ilaçların ve mevcut hastalıkların önceden bildirilmesi gerektiğini vurgular. Sedasyon planlanıyorsa eve dönüş için refakat veya ulaşım düzenlemesi de randevu öncesinde netleştirilmelidir.

• Kayıt ve kimlik doğrulama: Randevu ve işlem bilgileri kontrol edilir.
• Ön değerlendirme: Hastalıklar, ilaçlar, alerjiler ve açlık durumu gözden geçirilir.
• Onam: İşlemin amacı, olası yararları, sınırlılıkları ve riskleri açıklanır.
• İşlem hazırlığı: Sedasyon planlanıyorsa damar yolu açılabilir ve gerekli izlem cihazları bağlanabilir.

Endoskopi nasıl yapılır?

Endoskopi nasıl yapılır sorusunun kısa yanıtı şudur: Hasta genellikle yan yatırılır, boğaz bölgesine lokal uyuşturucu sprey uygulanabilir, gerekli görülürse damar yolundan sedasyon verilir ve esnek endoskop ağızdan yemek borusuna doğru dikkatle ilerletilir. Endoskop soluk borusuna değil yemek borusuna geçtiği için normal koşullarda nefes almayı engellemez.

Boğaz spreyi ve sedasyon aşaması

Boğazı uyuşturan lokal anestezik sprey öğürme refleksini azaltmaya yardımcı olabilir. Sedasyon ise tam genel anestezi ile aynı şey değildir. Kullanılan ilaca ve hedeflenen sedasyon düzeyine göre kişi uykulu olabilir, çevreyle sınırlı iletişim kurabilir veya işlemi daha sonra az hatırlayabilir. Hangi yöntemin uygun olduğu kişinin sağlık durumu, işlemin kapsamı ve kurumun uygulamasına göre belirlenir.

Sedasyon sırasında oksijen düzeyi, nabız ve tansiyon gibi yaşamsal bulgular takip edilir. Sedasyon almayan bazı kişiler yalnızca boğaz spreyi ile de gastroskopi olabilir. Sedasyonun tercih edilmesi çoğunlukla konforu artırmaya yöneliktir, fakat her hasta için zorunlu değildir.

Kamerayla inceleme ve gerektiğinde biyopsi

Endoskop ilerletildikten sonra hekim yemek borusu, mide ve duodenumun iç yüzeyini sistematik biçimde inceler. Görüşü açmak için mideye kontrollü olarak hava veya karbondioksit verilebilir. Bu nedenle işlemden sonra kısa süreli şişkinlik veya geğirme hissi olabilir. Şüpheli ya da değerlendirilmesi gereken bir alan görülürse küçük biyopsi pensleri endoskopun çalışma kanalından geçirilerek doku örneği alınabilir.

Tanısal gastroskopide amaç yalnızca "mideye bakmak" değildir. İşlemin değeri, yüzeydeki değişikliklerin doğrudan görülmesi ve gerektiğinde aynı seansta örnek alınabilmesidir. Bazı durumlarda kanamanın durdurulması, darlığın genişletilmesi veya başka endoskopik tedaviler de yapılabilir. Böyle bir müdahale planlanmışsa süre ve işlem sonrası izlem, yalnızca tanısal incelemeye göre daha uzun olabilir.

Endoskopi ne kadar sürer?

Standart tanısal üst gastrointestinal endoskopi çoğu hastada dakikalar içinde tamamlanır. Süre konusunda güvenilir kaynaklarda farklı aralıklar görülmesinin nedeni işlemlerin kapsamının ve sağlık hizmeti akışının aynı olmamasıdır. NIDDK tipik üst gastrointestinal endoskopinin yaklaşık 10 ila 20 dakika sürdüğünü bildirir. NHS ise gastroskopi için yaklaşık 15 ila 45 dakikalık bir aralık verir ve hastaneye girişten eve çıkışa kadar geçen toplam sürenin birkaç saate ulaşabileceğini belirtir.

Bu aralıklar birbiriyle çelişmek zorunda değildir. Sadece görüntüleme yapılan rutin bir işlem daha kısa sürebilir. Çok sayıda biyopsi, kanama kontrolü, darlık genişletme gibi ek uygulamalar veya teknik olarak daha ayrıntılı inceleme ise süreyi uzatabilir. Ayrıca "endoskopi süresi" ile "endoskopi randevusu için ayrılması gereken süre" aynı değildir.

Sürenin uzaması tek başına işlemin kötü gittiği anlamına gelmez. Hekim bazen belirli bir bölgeyi yeniden inceleyebilir, görüntüyü netleştirmek için sıvı veya salgıları temizleyebilir ya da birden fazla noktadan biyopsi alabilir. Aktif kanama gibi tedavi gerektiren bir bulgu görülürse tanısal inceleme, müdahale içeren bir işleme dönüşebilir. Bu nedenle randevu öncesinde yalnızca "kaç dakika sürer" sorusunu değil, planlanan işlemin kapsamını da sormak toplam zamanı öngörmek açısından daha kullanışlıdır.

Hastanede toplam süreyi artırabilecek başlıca aşamalar şunlardır:

• kayıt ve işlem öncesi hemşire değerlendirmesi,
• hekim görüşmesi ve onam,
• damar yolu açılması ve sedasyon hazırlığı,
• endoskopinin kendisi,
• sedasyon sonrası gözlem,
• taburculuk bilgileri ve eve dönüş düzenlemesi.

Bu nedenle randevu planlarken yalnızca 10 veya 20 dakikalık işlem süresine göre hareket etmek gerçekçi değildir. Özellikle sedasyon uygulanacaksa aynı gün için esnek zaman bırakmak ve kurumun verdiği tahmini toplam süreyi esas almak daha uygundur.

İşlem bittikten sonra ne olur?

Endoskop çıkarıldıktan sonra sedasyon alan hasta bir gözlem alanına alınır. Uyanıklık düzeyi, tansiyon, nabız ve genel durum yeterli hale gelene kadar takip sürer. NIDDK, sedasyonun etkisinin geçmesi için birçok hastanın işlem merkezinde yaklaşık bir saat izlenebileceğini belirtir. Kuruma ve hastanın durumuna göre bu süre daha kısa veya daha uzun olabilir.

Boğaz spreyi kullanıldıysa yutma refleksi tamamen normale dönene kadar yeme ve içme konusunda beklemek gerekebilir. Sedasyon alan kişilerde ise araç kullanma, makine kullanma ve önemli kararlar verme konusunda kısıtlama uygulanabilir. Kısıtlamanın süresi kullanılan ilaca ve kurumun talimatına göre değiştiğinden taburculuk belgesindeki süre esas alınmalıdır.

İşlemden sonra kısa süreli boğaz hassasiyeti, hafif şişkinlik veya gaz hissi görülebilir. Bunlar genellikle geçicidir. Görüntüleme sırasında saptanan temel bulgular çoğu zaman taburculuk öncesinde açıklanabilir. Biyopsi alınmışsa patoloji sonucu daha sonra değerlendirilir ve sonraki tedavi veya kontrol planı bu sonuca göre şekillenebilir.

Sedasyon hastanede kalış süresini nasıl etkiler?

Sedasyon işlemin kendisini mutlaka uzatmaz, fakat işlem öncesi hazırlık ve sonrasındaki toparlanma süresini artırabilir. Sedasyon verilecek kişide damar yolu açılması, güvenlik kontrolleri ve işlem boyunca monitorizasyon gerekir. İşlem sonrasında da kişinin yalnızca gözlerini açmış olması yeterli sayılmaz. Dolaşım ve solunum bulgularının stabil olması, uygun uyanıklık düzeyine ulaşması ve taburculuk ölçütlerini karşılaması beklenir.

Sedasyon almadan yapılan gastroskopide toparlanma daha hızlı olabilir. Buna karşılık öğürme hissi veya işlem farkındalığı bazı kişiler için daha belirgin olabilir. Sedasyon seçimi "daha iyi" veya "daha kötü" şeklinde tek başına değerlendirilemez. Kişinin tıbbi durumu, kaygı düzeyi, yapılacak girişimin kapsamı ve hekimin değerlendirmesi birlikte ele alınır.

Endoskopi sırasında ağrı olur mu?

Tanısal üst endoskopi genellikle kesici bir ağrıdan çok boğazda baskı, öğürme isteği, dolgunluk veya şişkinlik hissi oluşturabilir. Lokal boğaz anestezisi ve sedasyon bu rahatsızlığı azaltmak için kullanılabilir. Endoskopun çapı ve esnek yapısı, cihazın sindirim kanalından kontrollü biçimde ilerletilmesine olanak verir.

Biyopsi alınması çoğu kişi tarafından ayrıca ağrılı bir işlem olarak hissedilmez. Bunun nedeni mide ve bağırsak iç yüzeyindeki küçük örnekleme işleminin ciltteki kesiye benzer bir his oluşturmamasıdır. Ancak her kişinin toleransı farklıdır. İşlem sırasında belirgin rahatsızlık varsa sağlık ekibine bildirmek gerekir.

Endoskopinin riskleri nelerdir?

Üst gastrointestinal endoskopi genel olarak güvenli kabul edilen bir işlemdir, ancak tamamen risksiz değildir. Olası sorunlar arasında sedasyona bağlı solunum veya dolaşım reaksiyonları, kanama ve sindirim kanalında delinme bulunur. Bu komplikasyonlar nadirdir, fakat biyopsi dışındaki tedavi amaçlı işlemlerde risk profili değişebilir. Kişisel risk; yaş, eşlik eden hastalıklar, kullanılan ilaçlar ve planlanan girişime göre değerlendirilir.

İşlem sonrasında giderek artan göğüs veya karın ağrısı, nefes darlığı, kanlı kusma, kahve telvesini andıran kusma, siyah katran benzeri dışkılama, yüksek ateş veya belirgin yutma güçlüğü gelişirse sağlık kuruluşuyla gecikmeden iletişime geçmek gerekir. Normal kabul edilen hafif boğaz hassasiyeti ile ilerleyen şiddetli ağrı aynı durum değildir.

Endoskopi ile kolonoskopi aynı işlem mi?

Endoskopi tek bir işlem adı değil, kamera taşıyan bir cihazla vücut içindeki boşlukların görüntülenmesini kapsayan genel bir terimdir. Gastroskopi üst sindirim sistemini ağız yoluyla incelerken kolonoskopi kalın bağırsağı makattan girilerek değerlendirir. Hazırlıkları, kullanılan cihazlar ve hastanede geçen süreleri aynı değildir. Bu nedenle randevu kağıdında yalnızca "endoskopi" ifadesi görülüyorsa hangi işlemin planlandığını netleştirmek önemlidir.

Üst gastrointestinal endoskopi için temel hazırlık midenin boş olmasıdır. Kolonoskopide ise buna ek olarak bağırsak temizliği gerekir. İki işlem aynı gün birlikte planlandığında toplam süre, sedasyon düzeni ve taburculuk süreci tek başına gastroskopiden farklı olabilir. Bu yazıdaki süreler ve işlem adımları ağızdan yapılan üst gastrointestinal endoskopi için geçerlidir.

Randevu günü için nasıl plan yapılmalı?

Endoskopi randevusunu yalnızca işlemin kendisine ayrılan kısa bir zaman dilimi olarak düşünmemek en doğru planlamadır. Sedasyon varsa refakatçi veya güvenli ulaşım düzenlenmeli, kurumun açlık talimatı aynen uygulanmalı ve kullanılan ilaçların listesi hazır bulundurulmalıdır. İşlemden sonra aynı gün yoğun iş programı veya araç kullanmayı gerektiren bir plan yapılmaması gerekebilir.

Endoskopi ne kadar sürer sorusunun kişisel yanıtı, yapılacak işlemin yalnızca tanısal mı yoksa biyopsi veya tedavi girişimi de içeren bir uygulama mı olduğuna bağlıdır. Randevu saatinden taburculuğa kadar geçen süre çoğu zaman endoskopun vücutta bulunduğu süreden belirgin biçimde uzundur. Bu ayrımı bilmek, açlık hazırlığını, refakat düzenini ve günlük programı daha doğru kurmayı sağlar.