İçeriğe geç

Türkçe karakter kullanmasanız da sonuçlar bulunur (ör. "sac ekimi").

Tetkik ve Muayene Fonksiyon Testleri

EKO Nedir, Nasıl Çekilir? Ekokardiyografi Süreci

EKO, kalbin yapısını, hareketini, kapaklarını ve kan akımını ultrasonla değerlendiren bir incelemedir. Standart EKO göğüs üzerinden jel ve prob kullanılarak yapılır; hazırlık, süre ve uygulama ayrıntıları EKO türüne göre değişebilir.

Sağlık Endeksi Editör Ekibi Güncelleme: 8 dk okuma

EKO Nedir, Nasıl Çekilir? Ekokardiyografi Süreci
Bu yazıda
  1. EKO nedir ve kalp hakkında ne gösterir?
  2. EKO nasıl çekilir?
  3. EKO öncesinde hazırlık gerekir mi?
  4. EKO ne kadar sürer ve işlem sırasında ne hissedilir?
  5. Ekokardiyografi türleri neden farklıdır?
  6. EKO ile EKG arasındaki fark nedir?
  7. Hangi durumlarda EKO istenebilir?
  8. EKO sırasında hangi görüntüler ve ölçümler alınır?
  9. EKO güvenli midir?
  10. EKO kalp damar tıkanıklığını gösterir mi?
  11. EKO raporunda hangi bilgiler yer alabilir?
  12. EKO sonrası günlük hayata ne zaman dönülür?

EKO, tıbbi adıyla ekokardiyografi, yüksek frekanslı ses dalgaları kullanarak kalbin hareketli görüntülerini oluşturan bir ultrason incelemesidir. Kalbin odacıkları, duvarları, kapakları ve pompalama hareketi değerlendirilebilir; Doppler yöntemleriyle kalp içindeki kan akımının yönü ve hızı hakkında da bilgi elde edilir. Standart göğüs üzerinden yapılan EKO iyonlaştırıcı radyasyon kullanmaz ve çoğu kişide iğne ya da anestezi gerektirmez.

Günlük kullanımda “EKO” denildiğinde çoğunlukla transtorasik ekokardiyografi anlaşılır. Bu yöntemde prob adı verilen ultrason başlığı göğüs duvarında farklı noktalara yerleştirilir. Bazı klinik sorularda ise yemek borusundan yapılan transözofageal EKO, egzersiz veya ilaçla yapılan stres EKO ya da görüntüyü belirginleştirmek için damar yoluyla kontrast madde kullanılan incelemeler gerekebilir.

EKO nedir ve kalp hakkında ne gösterir?

Ekokardiyografi kalbin yalnızca şeklini değil, çalışmasını da değerlendirmeye yarar. Kalp boşluklarının boyutu, kalp kasının kasılma hareketi, duvar kalınlığı, kapakların açılıp kapanması ve kalbin çevresindeki bazı yapılar incelenebilir. Kalbin yapısı ve işlevi hakkında elde edilen bu bilgiler farklı kalp sorunlarının araştırılması ve bilinen hastalıkların izlenmesi sırasında kullanılabilir.

Doppler ekokardiyografi, görüntülemeye kan akımı bilgisini ekler. Bu sayede kapaktan geriye kaçış, kapakta darlık düşündüren akım değişiklikleri veya kalp içindeki bazı anormal akım yolları değerlendirilebilir. Renkli Doppler görüntüsündeki renkler kanın gerçek rengini göstermez; akımın probla ilişkili yönünü ve hız özelliklerini kodlayan teknik bir gösterimdir.

EKO çok yararlı bir test olsa da her kalp sorununu tek başına göstermez. Örneğin standart transtorasik inceleme koroner damarların içini anjiyografi gibi doğrudan görüntülemek için kullanılmaz. Bulgular kişinin şikayetleri, muayenesi, EKG'si ve gerekirse diğer tetkiklerle birlikte değerlendirilir.

EKO nasıl çekilir?

Standart transtorasik EKO sırasında süreç genellikle şu sırayı izler:

  1. Kişiden belden yukarısındaki giysileri çıkarması istenir ve mahremiyeti korumak için önlük verilebilir.
  2. Göğse küçük EKG elektrotları yapıştırılabilir. Bu elektrotlar görüntüleme sırasında kalp ritmini izlemeye yardımcı olur.
  3. Kişi muayene yatağına uzanır. Çoğu görüntü sol yana dönük pozisyonda alınır ancak farklı açılar için sırtüstü yatması veya hafifçe pozisyon değiştirmesi istenebilir.
  4. Prob ile cilt arasındaki hava tabakasını azaltmak için göğse ultrason jeli sürülür.
  5. Sağlık profesyoneli probu göğsün farklı bölgelerinde hareket ettirerek kalbi değişik açılardan görüntüler. Bazı anlarda nefes alma, nefesi kısa süre tutma veya pozisyon değiştirme istenebilir.
  6. Görüntüler kaydedilir ve Doppler ölçümleri yapılabilir. Cihazdan kan akımına bağlı sesler duyulması olağandır.
  7. Yeterli görüntü elde edildiğinde jel temizlenir ve kişi giyinebilir. Standart EKO sonrasında çoğu kişi günlük faaliyetlerine hemen dönebilir.
Sol yanına uzanmış hastanın göğsüne jel sürülerek ultrason probuyla kalp görüntüsü alınan sade bir kardiyoloji odası

Sağlık Bakanlığı Çorlu Devlet Hastanesi hasta bilgilendirmesinde de incelemenin göğüs duvarından jel ve prob kullanılarak yapıldığı, kalbin görüntüsünün işlem boyunca ekrandan izlenebildiği açıklanır. Uygulamanın ayrıntıları merkezin iş akışına ve hastanın klinik durumuna göre değişebilir.

EKO öncesinde hazırlık gerekir mi?

Rutin transtorasik EKO için genellikle özel bir açlık hazırlığı gerekmez. Kişi çoğu durumda normal şekilde yiyip içebilir ve düzenli ilaçlarını kullanabilir. Yine de randevu sırasında verilen kurum talimatı önceliklidir. Özellikle aynı gün başka bir test yapılacaksa veya standart EKO dışında bir yöntem planlanmışsa hazırlık değişebilir.

Randevuya giderken daha önceki EKO raporlarının veya ilgili kardiyoloji sonuçlarının erişilebilir olması karşılaştırmayı kolaylaştırabilir. Göğse elektrot yapıştırılacağı ve probun doğrudan cilt üzerinde hareket edeceği için üst beden giysilerinin çıkarılması gerekir. Cilt yapıştırıcılarına karşı bilinen bir alerji varsa görevliye bildirmek yararlı olur.

Görüntü kalitesi bazı kişilerde göğüs yapısı, akciğer dokusu veya vücut yapısı nedeniyle sınırlı olabilir. Böyle bir durumda inceleme daha uzun sürebilir, farklı pozisyonlar denenebilir veya hekimin sorusuna göre başka bir ekokardiyografi yöntemi seçilebilir.

EKO ne kadar sürer ve işlem sırasında ne hissedilir?

Standart transtorasik EKO çoğu merkezde yaklaşık 30 ila 40 dakika içinde tamamlanabilir ancak süre sabit değildir. NHS standart inceleme için yaklaşık 30 ila 40 dakikalık bir süre belirtir. Daha ayrıntılı ölçüm gereksinimi, görüntü kalitesi ve hastanın pozisyon değiştirme ihtiyacı süreyi uzatabilir.

İşlem çoğu kişi için ağrısızdır. Probun net görüntü elde etmek amacıyla göğse bastırıldığı bazı anlarda kısa süreli basınç veya hassasiyet hissedilebilir. Jel serin gelebilir. Rutin transtorasik EKO'da sedasyon kullanılmadığı için işlem bittikten sonra özel bir toparlanma dönemi beklenmez.

Ekokardiyografi türleri neden farklıdır?

Her EKO türü aynı klinik soruyu yanıtlamaz. Doktor, standart göğüs üzerinden görüntülemenin yeterli olup olmadığına ve hangi yapının ayrıntılı incelenmesi gerektiğine göre yöntemi seçer.

Transtorasik EKO

En sık uygulanan yöntemdir. Prob göğüs duvarı üzerinde hareket ettirilir. Kalp odacıkları, kasılma hareketi, kapaklar, büyük damarların görülebilen bölümleri ve kan akımı hakkında temel değerlendirme sağlar. Hazırlığının kolay olması ve invaziv girişim gerektirmemesi nedeniyle birçok klinik soruda ilk kullanılan ekokardiyografi yaklaşımıdır.

Transözofageal EKO

Transözofageal ekokardiyografide küçük bir ultrason probu ağızdan yemek borusuna ilerletilir. Yemek borusu kalbe yakın olduğu için özellikle bazı kapak yapıları, kalp içindeki pıhtı şüphesi, protez kapaklar veya standart EKO'nun yeterli görüntü vermediği durumlarda daha ayrıntılı görüntüler sağlanabilir. Türk Kardiyoloji Derneği bu yöntemin yüzeyel ekokardiyografinin yetersiz kaldığı veya daha ayrıntılı değerlendirme gereken bazı durumlarda kullanılabildiğini açıklar.

Bu inceleme rutin transtorasik EKO ile aynı hazırlığa sahip değildir. Açlık istenebilir, boğaza lokal uyuşturucu uygulanabilir ve sedatif ilaç verilebilir. Sedasyon kullanıldıysa kişi araç kullanmamalı ve eve dönüş için refakat düzenlemesi gerekebilir. Boğaz uyuşukluğu geçene kadar yeme ve içme konusunda verilen talimata uyulmalıdır. Hazırlık süresi ve ilaç kullanımı için işlemi yapacak merkezin talimatı esas alınır.

Stres EKO

Stres ekokardiyografide kalbin dinlenme görüntüleri ile efor sırasında veya kalbin çalışma hızını artıran ilaç sonrasında elde edilen görüntüler karşılaştırılır. Amaç, kalbin artan iş yüküne nasıl yanıt verdiğini değerlendirmektir. Bu test standart EKO'dan farklı bir protokole sahiptir; kalp ritmi ve tansiyon daha yakından izlenir ve hazırlıkla ilgili özel talimatlar verilebilir.

Kontrastlı EKO

Bazı kişilerde kalp boşluklarının sınırlarını daha net görmek veya belirli yapıları değerlendirmek için damar yolundan ultrason kontrast maddesi verilebilir. Bu uygulama her EKO'da yapılmaz. Kontrast gerekip gerekmediğine görüntü kalitesi ve klinik soru doğrultusunda sağlık ekibi karar verir.

EKO ile EKG arasındaki fark nedir?

EKO ve EKG benzer isimlere sahip olsa da farklı testlerdir. EKG, göğüs ve uzuvlara yerleştirilen elektrotlarla kalbin elektriksel aktivitesini kaydeder. EKO ise ultrasonla kalbin yapısını ve hareketini görüntüler. Bir ritim bozukluğu EKG'de belirgin olabilirken kapak hareketi veya kalp kasının kasılması EKO ile değerlendirilebilir. Bu nedenle testler birbirinin alternatifi değil, çoğu zaman birbirini tamamlayan yöntemlerdir.

EKO sırasında göğse EKG elektrotlarının yapıştırılması da bu iki testin aynı olduğu anlamına gelmez. Elektrotlar o anda kalp döngüsünün hangi fazında görüntü alındığını eşleştirmeye yardımcı olabilir; esas görüntü ultrason probundan elde edilir.

Hangi durumlarda EKO istenebilir?

Ekokardiyografi, kalp yapısı veya işlevi hakkında ayrıntı gerektiğinde istenebilir. Kalp üfürümünün değerlendirilmesi, kalp kapak hastalıklarının araştırılması ve takibi, kalp kasının pompalama işlevinin değerlendirilmesi, doğumsal kalp yapılarının incelenmesi, kalp çevresinde sıvı şüphesi veya bazı kalp hastalıklarının izlenmesi örnekler arasındadır. Testin istenmiş olması tek başına ciddi bir hastalık bulunduğu anlamına gelmez; bazen mevcut bir bulguyu netleştirmek veya daha önce bilinen bir durumu takip etmek için kullanılır.

Göğüs ağrısı gibi bir yakınmada EKO normal olsa bile bu durum bütün kalp hastalıklarını dışlamaz. Özellikle koroner damar hastalığının değerlendirilmesinde kişinin belirtileri ve riskleri doğrultusunda farklı testlere ihtiyaç duyulabilir. Hangi incelemenin gerekli olduğu klinik değerlendirmeyle belirlenir.

EKO sırasında hangi görüntüler ve ölçümler alınır?

Ekokardiyografi tek bir fotoğraf çekmekten ibaret değildir. Prob farklı açılara çevrilerek kalp uzun eksen, kısa eksen ve odacıkları birlikte gösteren çeşitli kesitlerden izlenir. İki boyutlu görüntüler kalbin anatomisini ve hareketini gösterirken M modu adı verilen teknik, belirli yapıların zaman içindeki hareketini ayrıntılı biçimde ölçmeye yardımcı olabilir. Doppler teknikleri ise kanın kalp içinde ve kapaklardan geçerken oluşturduğu akım özelliklerini değerlendirir.

Bu farklı kayıtlar birlikte kullanıldığında kalbin yalnızca “normal” veya “anormal” olduğu söylenmez. Hangi odacığın genişlediği, belirli bir duvar bölgesinin nasıl hareket ettiği, bir kapağın yeterince açılıp açılmadığı veya kapanırken geriye kaçış olup olmadığı gibi daha hedefli bilgiler elde edilir. Bazı ölçümler cihaz tarafından hesaplanır ancak nihai yorum görüntü kalitesi ve klinik bağlam dikkate alınarak yapılır.

İnceleme sırasında sağlık profesyonelinin aynı bölgeye birkaç kez dönmesi veya probun açısını küçük miktarlarda değiştirmesi bu yüzden normaldir. Amaç aynı yapıyı farklı pencerelerden doğrulamak ve ölçüm için en uygun görüntüyü elde etmektir. Kalbin göğüs içindeki konumu kişiden kişiye değişebildiği için her hastada probun tam olarak aynı noktalarda tutulması beklenmez.

EKO güvenli midir?

Standart transtorasik EKO iyonlaştırıcı radyasyon kullanmaz ve cilt üzerinden yapılan noninvaziv bir ultrason incelemesidir. Bu nedenle rutin uygulamada radyasyona bağlı bir maruziyet söz konusu değildir. En sık yaşanan rahatsızlık probun göğse bastırılmasıyla oluşan kısa süreli hassasiyet veya elektrot yapışkanına bağlı cilt irritasyonu gibi hafif durumlardır.

“EKO güvenli midir?” sorusunun yanıtı test türüne göre ayrılmalıdır. Transözofageal EKO'da prob yemek borusuna ilerletildiği ve sedasyon kullanılabildiği için standart EKO'dan farklı riskler bulunur. Stres EKO'da egzersiz veya kalp hızını artıran ilaçlar kullanıldığı için ritim, tansiyon ve belirtiler yakından izlenir. Kontrastlı incelemede de verilen maddenin tıbbi geçmişe uygunluğu değerlendirilir. Bu nedenle standart EKO için geçerli olan düşük risk profili diğer yöntemlere otomatik olarak taşınmamalıdır.

EKO kalp damar tıkanıklığını gösterir mi?

Rutin transtorasik EKO koroner arterlerin içini doğrudan görüntüleyerek damar darlığının yerini ve yüzdesini gösteren bir test değildir. Bununla birlikte kalp kasının hareketinde veya pompalama işlevinde görülen bazı değişiklikler, kalp kasının kanlanmasıyla ilgili bir sorunun araştırılmasına yol açabilir. Bu bulgular özgül değildir ve tek başına koroner damar hastalığı tanısı koydurmaz.

Koroner damar hastalığı şüphesi varsa doktor kişinin yakınmalarına, EKG bulgularına ve risk profiline göre stres EKO, koroner BT anjiyografi, klasik anjiyografi veya başka testlerden birini değerlendirebilir. Hangi testin uygun olduğu sorulan klinik soruya bağlıdır. Normal bir rutin EKO da koroner damar hastalığını her durumda dışlamaz.

EKO raporunda hangi bilgiler yer alabilir?

Rapor genellikle kalp odacıklarının boyutlarını, kalp duvarlarının hareketini ve kalınlığını, kapakların görünümünü ve işlevini, kan akımıyla ilgili Doppler bulgularını ve kalbin pompalama performansına ilişkin ölçümleri içerir. Bazı raporlarda sol ventrikül ejeksiyon fraksiyonu gibi sayısal değerler bulunabilir. Bu değerlerin anlamı kullanılan ölçüm yöntemi, görüntü kalitesi ve kişinin klinik durumu ile birlikte yorumlanır.

Bir rapordaki “hafif kaçak”, “duvar hareket bozukluğu”, “basınç tahmini” veya benzeri ifadeler tek başına tedavi kararı değildir. Aynı bulgunun önemi yaşa, belirtilere, önceki tetkiklere ve eşlik eden hastalıklara göre değişebilir. Bu nedenle raporun asıl değeri, görüntü bulgularının muayene ve diğer klinik bilgilerle birlikte yorumlanmasıdır.

EKO sonrası günlük hayata ne zaman dönülür?

Rutin transtorasik EKO sonrasında genellikle özel bir kısıtlama olmaz. Jel temizlendikten sonra kişi giyinebilir, yemek yiyebilir ve günlük faaliyetlerine devam edebilir. Damar yolu açılmış veya kontrast kullanılmışsa merkez kısa süreli ek gözlem önerebilir.

Transözofageal EKO ve sedasyon içeren işlemlerde ise durum farklıdır. Boğazdaki uyuşukluk geçmeden yemek veya içmek güvenli olmayabilir ve sedasyon sonrası araç kullanma gibi faaliyetler kısıtlanabilir. İşlemden sonra artan göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı, devam eden yutma güçlüğü veya beklenmeyen şiddetli yakınma gelişirse işlemi yapan sağlık kuruluşuyla iletişime geçmek gerekir.