Göz Sağlığı Hizmetleri Göz Muayenesi
Görme Alanı Testi Nasıl Yapılır? Cihaz ve Muayene Süreci
Görme alanı testi, merkezdeki hedefe bakarken farklı konumlardaki ışık uyarılarına verilen yanıtlarla görme alanındaki duyarlılığı ölçer. Her göz ayrı test edilir; sonuçların güvenilirliği sabitleme, dikkat, yorgunluk ve doğru yanıt verme gibi etkenlerden etkilenebilir.
Sağlık Endeksi Editör Ekibi Güncelleme: 8 dk okuma
Bu yazıda
- Bilgisayarlı görme alanı testi neyi ölçer?
- Görme alanı testi nasıl yapılır?
- Cihazın ürettiği sonuç ne anlama gelir?
- Test ne kadar sürer?
- Sonucun güvenilirliğini neler etkiler?
- Test sırasında sık yapılan hatalar nelerdir?
- Görme alanı kaybı her zaman fark edilir mi?
- Neden bazen aynı test yeniden yapılır?
- Görme alanı testi hangi durumlarda istenir?
- Teste giderken nasıl hazırlanılır?
- Bilgisayarlı test ile manuel test arasındaki fark nedir?
- Test sonucu normal çıkarsa ne anlaşılır?
Görme alanı testi, kişi karşıya sabit bakarken merkezde ve çevrede hangi bölgeleri ne kadar iyi görebildiğini ölçen göz muayenesidir. Perimetri olarak da adlandırılan bu inceleme yalnızca keskin görmeyi değil, görüş alanındaki eksik veya duyarlılığı azalmış bölgeleri araştırır. Test özellikle glokomun değerlendirilmesi ve izlenmesinde kullanılır; ayrıca retina, optik sinir ve görsel yolları etkileyen bazı hastalıklarda da önemli bilgi sağlar. MedlinePlus, otomatik perimetride kişinin kubbe biçimli bir cihazın merkezine bakarken çevrede beliren ışıkları gördüğünde yanıt verdiğini belirtir.
Muayenenin temel mantığı basittir: göz merkezdeki hedefe bakmayı sürdürür, cihaz farklı yerlerde ve farklı parlaklıklarda ışık uyarıları gösterir, kişi gördüğü uyarılara düğmeyle yanıt verir. Bilgisayar bu yanıtları bir haritaya dönüştürür. Bu nedenle test bir göz fotoğrafı çekmez. Görme işlevini, yani belirli noktalardaki ışık duyarlılığını ölçmeye çalışır.
Bilgisayarlı görme alanı testi neyi ölçer?
Bilgisayarlı görme alanı testi çoğunlukla standart otomatik perimetri yöntemiyle yapılır. Hasta, iç yüzeyi homojen görünen çanak veya kubbe biçimli cihazın önüne oturur. Bir göz kapatılır, test edilen göz ortadaki sabitleme noktasına yöneltilir. Cihaz görüş alanının farklı noktalarında kısa süreli ışıklar gösterir. Bazı ışıklar kolay fark edilecek kadar parlak, bazıları ise kişinin algılama sınırını belirleyebilmek için daha sönüktür.
Amaç, yalnızca bir ışığın görülüp görülmediğini saptamak değildir. Eşik ölçümü yapan programlar, belirli bir noktada fark edilebilen en düşük veya ona yakın ışık şiddetini tahmin etmeye çalışır. Böylece merkezden çevreye uzanan görme alanındaki duyarlılık dağılımı çıkarılır. Sonuç, yaşla uyumlu referans veriler ve kişinin önceki testleriyle birlikte değerlendirilebilir.
Görme alanı testi nasıl yapılır?
Muayene öncesinde görevli kişi testi açıklar ve cihaz yüksekliğini hastaya göre ayarlar. Gerekirse test mesafesine uygun bir düzeltici lens kullanılır. Her göz ayrı ayrı incelenir. Test sırasında amaç çevredeki ışıkları gözle aramak değil, merkezdeki hedefe bakmaya devam ederken fark edilen uyarılara yanıt vermektir.
- Oturma pozisyonu ayarlanır: Çene çeneliğe, alın ise alın desteğine yerleştirilir. Başın mümkün olduğunca sabit kalması istenir.
- Bir göz kapatılır: Test edilmeyen göz genellikle kapatılır. Böylece her gözün görme alanı ayrı ayrı ölçülebilir.
- Merkez hedefe bakılır: Kişi kubbenin merkezindeki sabitleme noktasına bakar ve test boyunca gözünü bu noktadan ayırmamaya çalışır.
- Işık uyarıları gösterilir: Cihaz farklı konumlarda kısa ışıklar sunar. Uyarıların parlaklığı ve gösterilme yeri kullanılan programa göre değişir.
- Görülen ışıklara yanıt verilir: Kişi ışığı fark ettiğinde elindeki düğmeye basar. Her uyarının görülmesi beklenmez. Çok sönük uyarıların bazıları doğal olarak fark edilmeyebilir.
- Diğer göz test edilir: İlk göz tamamlandıktan sonra aynı süreç diğer göz için uygulanır. Gerektiğinde ara verilebilir veya güvenilir olmayan bölüm tekrarlanabilir.

Test sırasında normal biçimde göz kırpmak gerekir. Göz kuruluğu, rahatsız oturma pozisyonu veya yorulma dikkati bozuyorsa görevliye söylenmelidir. Işığı görmediğiniz halde tahmin ederek düğmeye basmak sonucu daha iyi yapmaz, aksine ölçümün güvenilirliğini azaltabilir. Testin mantığını doğru anlamak, cihaz karşısında hızdan daha önemlidir.
Cihazın ürettiği sonuç ne anlama gelir?
Cihaz, test edilen noktaların ışık duyarlılığını görme alanı haritası üzerinde gösterir. Raporun ayrıntıları cihaz ve program arasında değişebilir, ancak klinisyen temel olarak duyarlılığın hangi bölgelerde azaldığını, bulgunun belirli bir örüntü gösterip göstermediğini ve testin ne kadar güvenilir olduğunu değerlendirir. Bazı raporlarda genel duyarlılık kaybını ve lokal düzensizlikleri özetleyen sayısal göstergeler de bulunur.
Görme alanındaki bir anormallik tek başına belirli bir hastalığın kesin tanısı değildir. Örneğin glokom değerlendirmesinde alan kaybının biçimi, göz siniri görünümü, göz içi basıncı ve gerektiğinde optik koherens tomografi gibi yapısal incelemelerle birlikte ele alınır. Aynı şekilde nörolojik görme yolu sorunlarında alan kaybının iki gözdeki dağılımı tanısal yönlendirme sağlayabilir, fakat yorum klinik muayene ile yapılır.
Test ne kadar sürer?
Süre kullanılan programa, test edilen alanın genişliğine, hastanın yanıt hızına ve ölçümün tekrar gerektirip gerektirmemesine bağlıdır. Yaygın bilgisayarlı Humphrey testlerinde her göz için yaklaşık 5 ila 10 dakika sık görülen bir aralıktır. Manuel Goldmann gibi kinetik yöntemler daha uzun sürebilir. Guy's and St Thomas' NHS Foundation Trust, Humphrey testinin çoğunlukla göz başına 5 ila 10 dakika sürdüğünü ve manuel Goldmann testinin daha uzun sürebileceğini bildirir.
Bu süreler sabit değildir. İleri görme alanı kaybı, dikkat güçlüğü, ilk kez test yapılması veya özel bir program seçilmesi toplam süreyi değiştirebilir. Test sırasında yorulmak sonucu etkileyebileceği için gerektiğinde kısa mola istemek uygundur.
Sonucun güvenilirliğini neler etkiler?
Görme alanı testi aktif katılım gerektirir. Bu nedenle cihazın teknik ölçümü kadar kişinin testi nasıl yaptığı da önemlidir. Bilgisayar, sonuçla birlikte test davranışına ilişkin bazı güvenilirlik göstergeleri üretir. Bunlar klinisyenin raporu yorumlarken ölçümün ne kadar sağlam olduğunu anlamasına yardım eder.
- Sabitleme: Merkezdeki hedef yerine çevredeki ışıkları gözle takip etmek ölçülen noktaların gerçek konumunu bozabilir.
- Tahmini yanıtlar: Işık görülmeden sık sık düğmeye basmak yanlış pozitif yanıtları artırabilir.
- Dikkat ve yorgunluk: Uzayan testte konsantrasyonun azalması görülen uyarılara yanıt verilmemesine yol açabilir.
- Göz kırpma ve göz yüzeyi: Uzun süre göz kırpmamaya çalışmak görüntüyü bulanıklaştırabilir. Normal göz kırpma genellikle teşvik edilir.
- Uygun optik düzeltme: Test programına göre yakın düzeltme gerekebilir. Yanlış lens veya lens kenarının görüş alanına girmesi sonucu etkileyebilir.
- İlk test deneyimi: Cihazın mantığına alışmak zaman alabilir. Bu nedenle ilk test ile daha sonraki testler arasında performans farkı görülebilir.
Özellikle glokom izlemi gibi uzun dönemli karşılaştırmalarda güvenilir olmayan veya yeni bir kusur gösteren alanın doğrulanması için test tekrar edilebilir. American Academy of Ophthalmology EyeWiki, glokom değerlendirmesinde güvenilir olmayan ya da yeni bir alan kusuru gösteren testlerin doğrulayıcı tekrarlarının klinik kararlarda önemli olduğunu aktarır.
Test sırasında sık yapılan hatalar nelerdir?
En sık hata, çevrede beliren ışığı yakalamaya çalışırken gözleri merkezden ayırmaktır. Görme alanı cihazı, gözün merkez hedefe sabit kaldığı varsayımıyla çevredeki belirli noktaları sınar. Göz ışığın geldiği yöne çevrilirse cihaz artık amaçlanan görme alanı noktasını ölçemez. Bu nedenle ışığı gözünüzle aramak yerine merkeze bakmayı sürdürmek gerekir.
Bir başka hata, uzun süre hiçbir ışık görünmediğinde testin durduğunu düşünerek rastgele düğmeye basmaktır. Test programı bilinçli olarak çok sönük uyarılar gösterebilir ve bazı aralıklarda kişi hiçbir şey görmeyebilir. Yalnızca gerçekten fark edilen uyarıda düğmeye basmak daha doğru yaklaşımdır. Buna karşılık görülen ışığa yanıt vermek için uzun süre beklemek de ölçümü zorlaştırabilir. Amaç refleks yarışı değildir, fark edilen uyarıya doğal biçimde yanıt vermektir.
Rahatsızlık hissedildiğinde bunu gizlemek de sonucu olumsuz etkileyebilir. Çene desteği uygun değilse, alın cihazdan uzaklaşıyorsa, göz kuruluğu artıyorsa veya kişi belirgin biçimde yorulduysa teknisyen pozisyonu yeniden ayarlayabilir ya da kısa ara verebilir. Özellikle seri takiplerde kaliteli bir test, yalnızca testi tamamlamaktan daha değerlidir.
Görme alanı kaybı her zaman fark edilir mi?
Hayır. Görme alanındaki bazı kayıplar kişi tarafından erken dönemde fark edilmeyebilir. Bunun bir nedeni, iki gözün görme alanlarının önemli ölçüde örtüşmesi ve bir gözdeki sınırlı kaybın diğer göz tarafından kısmen telafi edilebilmesidir. Yavaş gelişen değişikliklerde kişi çevresel görmesindeki daralmaya da zaman içinde uyum sağlayabilir. Bu nedenle yalnızca günlük yaşamda belirgin şikayet olmaması görme alanının normal olduğunu göstermez.
Öte yandan görme alanı kaybının etkisi, kaybın yerine ve genişliğine göre değişir. Merkeze yakın bir kusur okuma ve yüz tanıma gibi işlevleri daha erken etkileyebilirken çevresel kayıp hareket ederken engelleri fark etmeyi veya yanlardan yaklaşan nesneleri görmeyi güçleştirebilir. Testin klinik değeri, kişinin fark etmediği bir kaybı da nesnel ve tekrar edilebilir biçimde haritalayabilmesidir.
Neden bazen aynı test yeniden yapılır?
Tekrarlama her zaman hastalığın kötüleştiği anlamına gelmez. Görme alanı ölçümü dikkat, sabitleme ve yanıt davranışından etkilendiği için tek bir testte ortaya çıkan beklenmedik kayıp gerçek bir değişiklik olmayabilir. Doktor, yeni bir kusuru doğrulamak, ilk ölçümün güvenilirliğini kontrol etmek veya zaman içindeki eğilimi karşılaştırmak için testi yeniden isteyebilir.
Takip muayenelerinde asıl değer, aynı gözün benzer koşullarda yapılmış birden fazla testinin birlikte değerlendirilmesidir. Gerçek ilerleme düşünülüyorsa yalnızca tek bir karanlık alan veya tek bir sayısal özet değil, tekrarlanabilir örüntü ve zaman içindeki değişim dikkate alınır. Bu yaklaşım özellikle glokom gibi yavaş ilerleyebilen hastalıklarda önemlidir.
Görme alanı testi hangi durumlarda istenir?
Test en sık glokom şüphesi olan veya glokom nedeniyle takip edilen kişilerde kullanılır. Bunun yanında optik siniri, retinayı veya gözden beyne uzanan görsel yolları etkileyen durumlarda da istenebilir. Nöroloji ve nörooftalmoloji değerlendirmelerinde görme alanındaki kaybın yerleşimi, sorunun görsel yolun hangi bölümünü etkileyebileceğine dair ipucu verebilir.
İyi görme keskinliğine sahip olmak, görme alanının mutlaka normal olduğu anlamına gelmez. Bir kişi harf tablosunda küçük harfleri okuyabildiği halde çevresel görmesinde kayıp yaşayabilir. Bu nedenle görme keskinliği testi ile görme alanı testi birbirinin yerine geçmez, farklı görme işlevlerini ölçer.
Teste giderken nasıl hazırlanılır?
Görme alanı testi için çoğu kişide özel bir hazırlık gerekmez. Kullanılan gözlüklerin, özellikle yakın ve uzak gözlüklerinin randevuya götürülmesi yararlıdır. Görevli, test sırasında kişinin kendi gözlüğünü kullanıp kullanmayacağına veya cihaz içine uygun bir düzeltici lens yerleştirilip yerleştirilmeyeceğine karar verir.
Test ağrılı değildir ve göze temas eden bir ölçüm yapılması gerekmez. Yalnızca görme alanı incelemesi yapılıyorsa göz bebeğini büyüten damla testin zorunlu bir parçası değildir. Ancak aynı randevuda göz dibi muayenesi veya başka incelemeler planlanmışsa damla kullanılabilir. Bu nedenle randevuya ait özel hazırlık talimatı varsa klinikten verilen bilgi esas alınmalıdır.
Bilgisayarlı test ile manuel test arasındaki fark nedir?
| Özellik | Bilgisayarlı statik perimetri | Manuel kinetik perimetri |
|---|---|---|
| Uyarı biçimi | Sabit konumlarda kısa ışık uyarıları gösterilir ve parlaklık değiştirilebilir. | Hedef farklı yönlerden görüş alanına doğru hareket ettirilir. |
| Kontrol | Uyarıların sunumu ve yanıt kaydı bilgisayar tarafından standartlaştırılır. | Uyarıyı eğitimli uygulayıcı hareket ettirir ve sınırları haritalar. |
| Yaygın kullanım | Glokomun değerlendirilmesi ve seri takiplerinde sık kullanılır. | Geniş alanın veya belirli nörooftalmolojik durumların ayrıntılı değerlendirilmesinde seçilebilir. |
| Hasta görevi | Merkeze bakıp görülen ışıkta düğmeye basmak. | Merkeze bakıp hareketli hedef fark edildiğinde yanıt vermek. |
Hangi yöntemin seçileceği hastanın şikayetine, muayene bulgularına, yaşına, iş birliği düzeyine ve ölçülmek istenen görme alanı bölümüne bağlıdır. Hızlı bir klinik taramada karşılaştırma yöntemiyle kaba görme alanı kontrolü yapılabilir, ancak ayrıntılı ve tekrarlanabilir ölçüm gerektiğinde cihazla perimetri daha fazla bilgi sağlar.
Test sonucu normal çıkarsa ne anlaşılır?
Normal bir sonuç, kullanılan test programının incelediği bölgelerde kişinin yaş ve test koşullarıyla uyumlu bir görme alanı performansı gösterdiğini düşündürür. Ancak normal görme alanı sonucu tek başına tüm göz veya sinir hastalıklarını dışlamaz. Bazı hastalıklarda yapısal değişiklikler görme alanında ölçülebilir kayıp ortaya çıkmadan önce saptanabilir veya kullanılan program sorunlu bölgeyi yeterince kapsamamış olabilir.
Bu nedenle rapor, muayene gerekçesinden bağımsız okunmaz. Doktor sonuçları göz siniri, retina ve diğer klinik bulgularla birlikte değerlendirir. Testte anormallik görülmesi de aynı şekilde tek başına tanı koydurmaz. Güvenilirlik zayıfsa, bulgu hastanın diğer incelemeleriyle uyuşmuyorsa veya yeni bir değişiklik saptanmışsa doğrulama amacıyla tekrar test istenebilir.