Akciğer Grafisi Nasıl Çekilir, Nereden Alınır?

Akciğer grafisi, göğüs bölgesinin X ışınlarıyla görüntülendiği temel bir radyoloji incelemesidir. Halk arasında akciğer filmi veya göğüs röntgeni olarak da anılır. Çekim çoğunlukla kişi ayaktayken, göğüs görüntüleme plakasına yaklaştırılarak ve kısa süre nefes tutularak yapılır. Gerektiğinde yandan ikinci görüntü de alınır. İşlem için genellikle özel bir hazırlık gerekmez. Çekim hastanelerin ve uygun radyoloji hizmeti bulunan sağlık kuruluşlarının röntgen birimlerinde yapılır. Görüntü ve radyoloji raporu sisteme aktarılmışsa e-Nabız üzerinden de görüntülenebilir.

Akciğer grafisi nedir ve neyi gösterir?

Akciğer grafisi yalnızca akciğer dokusunu gösteren bir test değildir. Görüntüde akciğer alanlarının yanında kalp gölgesi, hava yollarının bir bölümü, kaburgalar, omurga, diyafram ve göğüs içindeki bazı diğer yapılar da değerlendirilir. X ışınları vücuttaki dokulardan farklı oranlarda geçtiği için hava içeren akciğerler daha koyu, kemikler daha açık tonlarda görünür.

Hekim bu incelemeyi nefes darlığı, uzun süren veya belirgin öksürük, ateş, göğüs ağrısı, travma ve bazı kalp ya da akciğer hastalıklarının değerlendirilmesi gibi nedenlerle isteyebilir. Zatürre şüphesi, akciğer çevresinde sıvı veya hava birikimi ve bazı tıbbi cihazların konumunun kontrolü de kullanım alanları arasındadır. Akciğer grafisinin ne zaman yararlı olduğu klinik soruya göre belirlenir. RadiologyInfo.org tarafından yayımlanan hasta bilgilendirmesi de göğüs grafisinin akciğerler, kalp ve göğüs duvarının değerlendirilmesinde kullanıldığını belirtir.

Akciğer grafisi nasıl çekilir?

Akciğer grafisi nasıl çekilir sorusunun yanıtı istenen görüntüleme yönüne ve kişinin ayakta durup duramamasına göre biraz değişir. Standart ayakta çekimde amaç, göğüs kafesini doğru konumlandırmak ve nefes hareketinden kaynaklanan bulanıklığı azaltmaktır.

1. Üst gövde görüntüleme için hazırlanır: Metal takı, kolye, sütyen teli, fermuar veya görüntüyü örtebilecek başka nesnelerin çıkarılması istenebilir. Sağlık kuruluşu gerekli görürse hastane önlüğü giyilir.
2. Kişi görüntüleme plakasına yerleştirilir: En sık kullanılan standart çekimde kişi ayakta durur ve göğsünü dedektöre yaklaştırır. Omuzların ve çenenin görüntü alanını kapatmaması için tekniker uygun pozisyonu verir.
3. Nefes alma komutu verilir: Çekim sırasında genellikle derin nefes alınması ve birkaç saniye tutulması istenir. Bu, akciğerlerin daha iyi açılmasına ve hareket bulanıklığının azalmasına yardımcı olur.
4. İlk görüntü kaydedilir: Röntgen cihazı kısa süreli X ışını üretir ve görüntü dijital dedektöre kaydedilir. Asıl ışınlama çok kısa sürer.
5. Gerekirse yandan görüntü alınır: İki yönlü inceleme istenmişse kişi yana döndürülür ve kolların göğüs alanını kapatmaması için yukarı alınması istenir.
6. Görüntü kalitesi kontrol edilir: Teknik ekip, gerekli alanların görüntüye girip girmediğini ve hareket nedeniyle tekrar gerekip gerekmediğini kontrol eder. Yeterli görüntü elde edildiğinde işlem tamamlanır.

Ayakta çekim neden tercih edilir?

Ayakta çekim, akciğerlerin genişlemesini ve göğüs içindeki bazı yapıların daha standart koşullarda değerlendirilmesini kolaylaştırır. Özellikle PA adı verilen çekimde X ışını vücuda arkadan girip önden çıkar. Kişinin göğsü dedektöre yakın olduğu için kalp gölgesindeki büyütme etkisi, yatakta veya önden arkaya yapılan bazı çekimlere göre daha az olur. Bu nedenle hasta ayakta durabiliyorsa standart değerlendirmede PA görüntü sıklıkla tercih edilir.

Ayakta duramayan hastalarda çekim nasıl yapılır?

Yoğun bakımda bulunan, hareket kısıtlılığı olan veya ayakta durması güvenli olmayan kişilerde taşınabilir röntgen cihazı kullanılabilir. Bu durumda görüntü yatağın başında ve çoğunlukla AP yönde alınır. Pozisyon farkı görüntünün görünümünü etkileyebildiği için radyolog incelemenin hangi koşulda yapıldığını dikkate alır. Bu durum görüntünün değersiz olduğu anlamına gelmez, ancak standart ayakta PA grafi ile birebir aynı görünüm beklenmez.

Çekim öncesinde hazırlık gerekir mi?

Standart akciğer grafisi için çoğu kişide aç kalmak, ilaçları kesmek veya kontrast madde almak gerekmez. Röntgen odasına girmeden önce göğüs bölgesinde görüntüyü bozabilecek metal eşyaların çıkarılması yeterli olabilir. Takıların yanında metal düğme, fermuar, piercing veya kıyafet üzerindeki yoğun baskılar da teknikerin değerlendirmesine göre çıkarılabilir ya da kıyafet değişimi istenebilir.

Daha önce çekilmiş akciğer grafileri veya tomografiler farklı bir sağlık kuruluşundaysa bunların erişilebilir olması karşılaştırma açısından yararlı olabilir. Yeni görüntünün eski görüntülerle karşılaştırılması, bazı değişikliklerin yeni mi yoksa uzun süredir var mı olduğunun anlaşılmasına yardım eder. Ancak önceki görüntü bulunmaması çekimin yapılamayacağı anlamına gelmez.

Akciğer grafisi nereden alınır?

Çekim için nereye başvurulur?

Akciğer grafisi, röntgen hizmeti bulunan kamu hastaneleri, eğitim ve araştırma hastaneleri, şehir hastaneleri, üniversite hastaneleri ve uygun radyoloji birimi bulunan özel sağlık kuruluşlarında çekilebilir. İşlem akışı kuruma göre değişir. Tanısal amaçlı bir akciğer grafisi çoğu zaman hekim muayenesi sonrasında istem oluşturularak radyoloji biriminde gerçekleştirilir. Acil durumlarda ise değerlendirme acil servis sürecinin parçası olabilir.

İş, okul, spor, vize veya başka bir belge için akciğer grafisi isteniyorsa yalnızca görüntünün çekilebilmesi yeterli olmayabilir. Belgeyi isteyen kurum belirli bir sağlık kuruluşu, rapor formatı veya hekim değerlendirmesi talep edebilir. Bu nedenle yalnızca röntgen çektirmek yerine, istenen belgenin hangi kurumdan kabul edildiğini önceden kontrol etmek gereksiz tekrarları önleyebilir.

Görüntü ve rapor e-Nabız'dan alınabilir mi?

Türkiye'de Teleradyoloji sistemine gönderilen radyolojik incelemelerin görüntülerine e-Nabız üzerinden erişilebilir. T.C. Sağlık Bakanlığı Teleradyoloji Sistemi, vatandaşların e-Nabız içindeki radyolojik görüntülerine erişebildiğini ve sisteme aktarılan raporların da görüntülenebildiğini belirtir. Bu nedenle akciğer grafisini fiziksel film olarak almak her zaman gerekli değildir. Sağlık kuruluşunun sistemiyle entegrasyon ve görüntünün sisteme gönderilmiş olması gerekir.

e-Nabız'da görüntü görünmüyorsa çekimin yapıldığı sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir. Görüntünün sisteme aktarılması ile radyoloğun raporu tamamlaması aynı işlem değildir. Görüntü daha önce sisteme düşebilir, rapor ise inceleme ve onay sürecinden sonra eklenebilir. Başka bir hekime başvururken yalnızca rapor metni değil, mümkünse asıl görüntünün erişilebilir olması da yararlıdır.

Rapor mu yoksa görüntünün kendisi mi alınmalı?

Başka bir hekime başvurulacaksa yalnızca rapor metnini taşımak yerine görüntünün kendisine de erişim sağlanması daha kullanışlıdır. Rapor, radyoloğun yorumunu özetler; görüntü ise yeni değerlendirmeyi yapan hekimin gerektiğinde doğrudan inceleme yapmasına ve önceki tetkiklerle karşılaştırmasına olanak verir. e-Nabız veya kurumun görüntü paylaşım sistemi bu erişimi sağlıyorsa fiziksel film ya da CD her zaman gerekli olmayabilir. Ancak görüntüyü kabul edecek kurumun teknik sistemi farklıysa CD, bağlantı veya basılı çıktı istenebilir.

Akciğer grafisi ile akciğer tomografisi aynı inceleme midir?

Akciğer grafisi ile bilgisayarlı tomografi aynı görüntüleme yöntemi değildir. Grafi, göğsün iki boyutlu bir projeksiyonunu oluşturur ve kısa sürede temel değerlendirme sağlar. Bilgisayarlı tomografi ise X ışınlarını farklı açılardan kullanarak kesitsel görüntüler üretir ve akciğer dokusu ile göğüs içindeki yapılar hakkında daha ayrıntılı bilgi verebilir. Daha ayrıntılı olması, tomografinin her durumda ilk tercih olması gerektiği anlamına gelmez.

Hangi incelemenin uygun olduğu sorulan klinik soruya bağlıdır. Örneğin bazı enfeksiyonlarda, kalp yetmezliği bulgularında veya göğüs travmasının ilk değerlendirmesinde akciğer grafisi yeterli başlangıç bilgisi sağlayabilir. Grafide açıklanamayan bir bulgu varsa veya grafiyle güvenilir biçimde değerlendirilemeyen bir durum düşünülüyorsa hekim tomografi isteyebilir. Bu nedenle grafi ile tomografiyi birbirinin daha iyi ya da daha kötü sürümü gibi değil, farklı ayrıntı düzeyleri ve kullanım amaçları olan yöntemler olarak değerlendirmek daha doğrudur.

Neden bazen tekrar görüntü alınır?

Tekrar çekim istenmesi mutlaka anormal bir bulgu olduğu anlamına gelmez. Kişinin çekim anında hareket etmesi, nefesini yeterince tutamaması, omuz veya kürek kemiğinin akciğer alanını kapatması ya da göğsün görüntü alanına tam girmemesi teknik tekrar nedeni olabilir. Bazen de hekim veya radyolog belirli bir bölgeyi daha iyi değerlendirmek için ek bir açı isteyebilir. Gereksiz tekrarları azaltmak için teknikerin pozisyon ve nefes komutlarını uygulamak önemlidir, ancak ağrı veya nefes darlığı buna engel oluyorsa durum çekimden önce söylenmelidir.

Akciğer grafisi ne kadar sürer ve ağrılı mıdır?

Röntgen ışınının verildiği an çok kısadır. Odaya giriş, kıyafet veya metal eşya hazırlığı, doğru pozisyonun verilmesi, nefes komutu ve görüntü kontrolü toplam süreyi belirler. Standart bir akciğer grafisi genellikle kısa bir işlemdir. Hareket kısıtlılığı, ek görüntü ihtiyacı veya görüntünün yeniden alınmasını gerektiren teknik nedenler süreyi uzatabilir.

Çekimin kendisi ağrılı değildir. Ancak omuzları belirli bir pozisyonda tutmak, göğsü dedektöre yaklaştırmak veya birkaç saniye hareketsiz kalmak; travması, omuz problemi ya da ciddi nefes darlığı olan kişilerde rahatsızlık yaratabilir. Böyle bir durumda teknikerin bilgilendirilmesi, güvenli ve uygulanabilir bir pozisyon seçilmesine yardımcı olur.

Radyasyon açısından güvenli midir?

Akciğer grafisi iyonlaştırıcı radyasyon kullanır. Kullanılan doz düşüktür, ancak tıbbi görüntülemede temel yaklaşım gereksiz ışınlamadan kaçınmak ve tanı için yeterli görüntüyü mümkün olan uygun dozla elde etmektir. Bu nedenle akciğer grafisi yalnızca alışkanlık gereği tekrarlanacak bir test değil, klinik gerekliliğe göre istenen bir inceleme olarak değerlendirilmelidir. Daha önce yakın zamanda benzer bir çekim yapıldıysa bunu hekime veya radyoloji ekibine söylemek yararlı olabilir.

Gebelik olasılığında ne yapılır?

Gebeyseniz veya gebelik olasılığı varsa çekimden önce hekimi ve röntgen teknikerini bilgilendirin. Göğüs röntgeninde karın ve pelvis doğrudan ışın alanı içinde değildir, ancak incelemenin gerekliliği ve uygulanma biçimi sağlık ekibi tarafından değerlendirilmelidir. ABD Gıda ve İlaç Dairesi, gebelik olasılığının hekim ve teknikerle paylaşılmasını ve gerekli görüntülemede yarar ile riskin birlikte değerlendirilmesini önerir. Gerekli bir incelemeyi kendi başına iptal etmek yerine durumu sağlık ekibiyle görüşmek daha güvenlidir.

PA ve AP akciğer grafisi arasındaki fark nedir?

PA ve AP ifadeleri yalnızca teknik kısaltma değildir. Pozisyon ve ışının yönü, kalp gölgesi gibi yapıların görüntüdeki büyüklüğünü etkileyebilir. Bu nedenle farklı zamanlarda çekilmiş grafileri karşılaştırırken çekim tekniğinin aynı olup olmadığı da önem taşır. Radyolog raporda görüntünün teknik özelliklerini ve değerlendirmeyi kısıtlayan koşulları gerektiğinde dikkate alır.

Akciğer grafisi normal çıkarsa sorun tamamen dışlanır mı?

Hayır. Akciğer grafisi yararlı bir ilk değerlendirme aracıdır, ancak her göğüs hastalığını göstermez. Küçük bazı lezyonlar, erken dönemdeki değişiklikler veya grafi ile güvenilir biçimde değerlendirilemeyen durumlar gözden kaçabilir. Örneğin akciğer damarındaki pıhtının kendisi standart akciğer grafisinde doğrudan gösterilemez. Klinik şüphe sürüyorsa hekim muayene bulgularına göre bilgisayarlı tomografi, başka görüntüleme yöntemleri veya laboratuvar testleri isteyebilir.

Bu nedenle normal grafi sonucu, özellikle ciddi nefes darlığı, göğüs ağrısı, kanlı balgam, düşük oksijen düzeyi veya hızla kötüleşen belirtiler varsa tek başına güvence olarak görülmemelidir. Aynı şekilde grafide görülen her gölge de tek başına belirli bir hastalık tanısı anlamına gelmez. Görüntü bulgularının şikayetler, muayene ve gerekiyorsa diğer testlerle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Rapor sonucu nasıl değerlendirilir?

Akciğer grafisini radyoloji uzmanı değerlendirir ve bulguları raporlar. Raporda akciğer alanları, kalp ve mediasten görünümü, plevra, diyafram ve kemik yapılarla ilgili gözlemler yer alabilir. Önceki görüntüler mevcutsa karşılaştırma yapılması özellikle takip edilen bulgular açısından değer taşır. Raporun son bölümünde radyoloğun temel değerlendirmesi veya gerekirse ek inceleme önerisi bulunabilir.

Radyoloji raporu, hastanın şikayetlerinden bağımsız bir tanı belgesi gibi okunmamalıdır. Aynı bulgu farklı klinik durumlarda farklı anlamlara gelebilir. Akciğer grafisi sonucu ile şikayetler arasında uyumsuzluk varsa veya raporda kontrol ya da ileri inceleme öneriliyorsa sonucu grafiyi isteyen hekimle değerlendirmek gerekir. Önceki tetkiklerin ve kullanılan ilaçların paylaşılması da bu değerlendirmeyi daha anlamlı hale getirebilir.