Mamografi Nedir, Nasıl Çekilir? Randevu Süreci

Mamografi, meme dokusunu düşük doz X ışını ile görüntüleyen özel bir radyolojik incelemedir. En yaygın iki kullanım alanı, herhangi bir belirti yokken meme kanseri taraması yapmak ve memede kitle, meme başı akıntısı ya da başka bir şüpheli bulgu olduğunda tanısal değerlendirmeye katkı sağlamaktır. Mamografi çekimi sırasında meme kısa sürelerle iki plaka arasında sıkıştırılır ve farklı açılardan görüntüler alınır. Bu sıkıştırma geçici rahatsızlık yaratabilir ancak dokunun daha net görüntülenmesini ve daha düşük radyasyonla kaliteli görüntü elde edilmesini sağlar.

Mamografi nedir ve neyi gösterir?

Mamografi, meme içindeki yağ dokusu, bağ dokusu ve bez yapılarının X ışını kullanılarak görüntülenmesini sağlar. Görüntülerde kitleler, mimari bozulmalar ve bazı kalsiyum birikimleri gibi bulgular fark edilebilir. Bu nedenle mamografi hem belirti vermeyen kişilerde tarama amacıyla hem de klinik bir bulgunun araştırılmasında kullanılabilir. RadiologyInfo, mamografinin düşük doz X ışını kullanan özel bir meme görüntüleme yöntemi olduğunu ve tarama ile tanısal amaçlarla uygulanabildiğini belirtir.

Mamografi sonucu tek başına kesin kanser tanısı anlamına gelmez. Şüpheli bir alan saptandığında ek mamografi görüntüleri, ultrason, meme MR'ı veya gerektiğinde biyopsi gündeme gelebilir. Benzer şekilde normal bir mamografi de bütün meme kanserlerini dışlamaz. Meme yoğunluğu, lezyonun yapısı ve önceki ameliyatlar gibi etkenler görüntünün yorumlanmasını zorlaştırabilir.

Tarama mamografisi ile tanısal mamografi arasındaki fark nedir?

Tarama mamografisi, belirti veya şikayeti olmayan kişilerde meme kanserini erken dönemde yakalamaya yönelik programlı incelemedir. Tanısal mamografi ise memede yeni bir kitle, meme başından kanlı veya kendiliğinden akıntı, ciltte çekinti, yeni meme başı değişikliği gibi bir bulgu olduğunda ya da tarama mamografisinde açıklığa kavuşturulması gereken bir alan görüldüğünde yapılır.

Bu ayrım randevu açısından önemlidir. Yeni bir meme şikayeti varsa yalnızca rutin tarama randevusu aramak yerine sağlık profesyoneline başvurmak gerekir. Böylece fizik muayene ile görüntüleme ihtiyacı birlikte değerlendirilir ve gerekirse doğrudan tanısal inceleme planlanır. Tarama ve tanısal mamografide kullanılan temel cihaz benzer olsa da tanısal incelemede hedeflenen bölge için ek açılar veya büyütme görüntüleri alınabilir.

Mamografi randevusu nasıl alınır?

Türkiye'deki ulusal toplum tabanlı meme kanseri tarama programında 40 ile 69 yaş arasındaki kadınlara iki yılda bir mamografi taraması öngörülür. Tarama hizmetleri KETEM, Sağlıklı Hayat Merkezi, aile hekimi yönlendirmesi ve uygun merkezlerdeki mamografi birimleri aracılığıyla yürütülebilir; ulusal program kapsamındaki taramalar ücretsizdir. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, hedef gruptaki kişilerin KETEM'lere veya hastanelerde MHRS üzerinden mamografi randevusuna yönlendirilebildiğini belirtir.

Randevu yolu, tarama amacıyla mı yoksa bir şikayet nedeniyle mi başvurulduğuna göre değişebilir. Rutin taramada aile hekiminiz veya bağlı olduğunuz tarama birimi uygun merkezi gösterebilir. Bir meme yakınması varsa hekim değerlendirmesi sonrasında radyoloji randevusu planlanabilir. Özel sağlık kuruluşlarında ise başvuru ve sevk koşulları kuruma göre farklılık gösterebilir.

Randevu oluştururken daha önce meme ameliyatı geçirip geçirmediğinizi, meme implantınız olup olmadığını, önceki mamografi veya diğer meme görüntülemelerinizin bulunup bulunmadığını ve hamilelik ihtimalini bildirmeniz yararlıdır. Özellikle eski görüntülerin yeni incelemeyle karşılaştırılabilmesi, radyoloğun zaman içindeki değişiklikleri değerlendirmesine yardımcı olur.

Randevuya hangi bilgilerle gitmek yararlı olur?

Mamografi randevusunda en yararlı bilgiler, önceki meme görüntülemeleri ve meme sağlığıyla ilgili geçmişinizdir. Daha önce mamografi, ultrason, MR veya biyopsi yapıldıysa bunların hangi merkezde bulunduğunu bilmek karşılaştırmayı kolaylaştırır. Özellikle önceki mamografilerin yeni incelemeyle yan yana değerlendirilmesi, daha önce var olan ve değişmeyen bir bulgu ile yeni ortaya çıkan bir değişikliğin ayrılmasına yardımcı olabilir.

Daha önce meme kanseri tedavisi gördüyseniz, meme ameliyatı geçirdiyseniz, göğüs bölgesine radyoterapi aldıysanız veya meme implantınız varsa bunu randevu sırasında belirtin. Ailede meme kanseri öyküsü, bilinen genetik risk ve devam eden bir meme şikayeti de randevunun tarama yerine tanısal değerlendirme olarak planlanmasını etkileyebilir. Düzenli kullandığınız ilaçları yalnız mamografi nedeniyle kesmeniz genellikle gerekmez, ancak merkez veya hekiminiz farklı bir talimat verdiyse ona uyun.

Mamografi ile ultrason birbirinin yerine geçer mi?

Mamografi ve meme ultrasonu aynı soruyu aynı yöntemle yanıtlamaz. Mamografi X ışını kullanarak özellikle kalsifikasyonlar ve meme dokusundaki yapısal değişiklikler hakkında bilgi verir. Ultrason ise ses dalgalarıyla çalışır ve bir kitlenin iç yapısını, sıvı içerip içermediğini veya belirli bir bölgenin özelliklerini değerlendirmede yararlı olabilir. Bu nedenle ultrason, uygun yaş ve risk grubunda yapılan mamografi taramasının otomatik alternatifi değildir.

Hekim bazen iki yöntemi birlikte kullanır. Örneğin mamografide görülen bir alanın daha yakından değerlendirilmesi için ultrason istenebilir veya ele gelen bir kitlenin değerlendirilmesinde mamografiye ultrason eklenebilir. Hangi incelemenin önce yapılacağı yaşa, şikayete, meme yapısına ve klinik soruya göre değişir. Benzer biçimde meme MR'ı da belirli yüksek risk durumlarında veya çözülmesi gereken özel bir klinik soruda tamamlayıcı olarak kullanılabilir.

Mamografi öncesinde nasıl hazırlanılır?

Mamografi için genellikle açlık veya özel bir ilaç hazırlığı gerekmez. Merkezin size verdiği talimatlar varsa bunlar önceliklidir. Çekim günü belden yukarısı kolay çıkarılabilen iki parçalı kıyafet giymek pratik olabilir. Koltuk altına veya meme üzerine deodorant, pudra ya da losyon sürülmemesi istenebilir çünkü bazı ürün kalıntıları görüntüde tanısal değerlendirmeyi güçleştiren küçük yoğunluklar şeklinde görünebilir. ABD Gıda ve İlaç Dairesi de deodorant, pudra ve losyon kullanılmamasını ve önceki mamografilerin mümkünse karşılaştırma için hazır bulundurulmasını önerir.

• Varsa eski mamografi ve meme ultrasonu görüntülerinizin merkeze erişilebilir olup olmadığını kontrol edin.
• Meme implantınız varsa randevu sırasında bunu belirtin.
• Hamilelik ihtimaliniz varsa hem randevu aşamasında hem çekim öncesinde sağlık çalışanına söyleyin.
• Memeleriniz adet öncesi dönemde belirgin hassaslaşıyorsa daha rahat edebileceğiniz bir dönemi seçmeyi düşünebilirsiniz.
• Ayakta durmakta veya kolunuzu kaldırmakta güçlük yaşıyorsanız merkeze önceden bilgi verin.

Hamilelik ihtimali mamografinin otomatik olarak yapılamayacağı anlamına gelmez. X ışını kullanıldığı için incelemenin gerekliliği ve uygun görüntüleme yöntemi klinik duruma göre değerlendirilir. Bu nedenle olası gebeliği saklamamak, doğru risk değerlendirmesi yapılabilmesi açısından önemlidir.

Mamografi nasıl çekilir?

Mamografi nasıl çekilir sorusunun kısa yanıtı şudur: kişi cihazın önünde ayakta durur, tekniker memeyi görüntüleme platformuna yerleştirir, meme şeffaf bir plaka ile birkaç saniye sıkıştırılır ve farklı açılardan X ışını görüntüleri alınır. Rutin çekimde her meme için genellikle üstten alta ve eğik yandan görüntüler elde edilir. Gerekli görülürse ek görüntüler alınabilir.

1. Belden yukarısı açılır ve merkez uygulamasına göre önlük giyilir.
2. Radyoloji teknikeri memeyi cihazdaki görüntüleme alanına doğru pozisyonlar.
3. Plaka memeyi kontrollü biçimde sıkıştırır ve doku daha ince bir tabaka halinde yayılır.
4. Görüntü alınırken birkaç saniye hareketsiz kalmanız ve bazen kısa süre nefesinizi tutmanız istenir.
5. Açı değiştirilerek ikinci temel görüntü alınır ve aynı işlem diğer meme için tekrarlanır.
6. Teknik kalite yeterliyse çekim tamamlanır. Gerekirse tekniker ek görüntü için sizi yeniden konumlandırabilir.

Meme neden sıkıştırılır?

Sıkıştırma mamografi çekiminin temel parçasıdır. Meme dokusunu yayarak üst üste binen yapıların birbirini gizlemesini azaltır, hareket bulanıklığını sınırlar ve daha ince bir doku tabakasının görüntülenmesine imkan verir. Böylece görüntü kalitesi artarken gerekli X ışını miktarı da azaltılabilir. Basınç genellikle yalnız görüntü alınırken kısa sürer.

Mamografi çekimi ağrılı mıdır?

His kişiden kişiye değişir. Bazı kişiler yalnız basınç hissederken bazıları kısa süreli ağrı veya belirgin rahatsızlık yaşayabilir. Meme hassasiyetiniz fazlaysa bunu işlem başlamadan önce teknikere söyleyin. Basınç sırasında ağrı beklenenden fazla olursa da hemen bildirin. Amaç yeterli görüntü kalitesini sağlarken işlemi mümkün olduğunca tolere edilebilir biçimde tamamlamaktır.

Meme implantı olanlarda mamografi çekimi değişir mi?

Meme implantı mamografi çekimine engel değildir ancak randevu öncesinde ve çekim sırasında mutlaka belirtilmelidir. İmplant meme dokusunun bir bölümünü örtebildiği için tekniker farklı pozisyonlama teknikleri kullanabilir ve standart incelemeye ek görüntüler gerekebilir. Bu nedenle implantlı kişilerde çekim biraz daha uzun sürebilir.

İmplantın türü, yerleşimi ve daha önce geçirilmiş meme cerrahileri görüntüleme planını etkileyebilir. Eski görüntülerin karşılaştırmaya açık olması bu grupta özellikle değerlidir. İmplant bütünlüğüyle ilgili özel bir sorun araştırılıyorsa mamografi dışında ultrason veya MR gibi başka yöntemler de klinik soruya göre kullanılabilir.

Dijital mamografi ve tomosentez aynı şey midir?

Dijital mamografi, X ışını görüntülerinin elektronik olarak kaydedildiği standart mamografi yöntemidir. Dijital meme tomosentezinde ise X ışını tüpü meme çevresinde sınırlı bir açı boyunca hareket ederek farklı açılardan birden fazla görüntü elde eder ve bunlar ince kesit benzeri görüntüler halinde değerlendirilir. Halk arasında bu yöntem bazen 3D mamografi olarak adlandırılır.

Her merkezde tomosentez bulunmayabilir ve her kişi için gerekli değildir. Hangi yöntemin seçileceği tarama programına, meme yapısına, önceki görüntülere ve klinik soruya göre değişebilir. Tomosentez de meme sıkıştırması gerektirir.

Yoğun meme dokusu değerlendirmeyi nasıl etkiler?

Meme yoğunluğu, memedeki yağ dokusuna kıyasla fibroglandüler dokunun miktarını ifade eder ve mamografi görüntüsünde değerlendirilir. Yoğun meme dokusu görüntüde daha beyaz görünür. Bazı meme kanserleri de beyaz görünebildiği için yoğunluk, mamografide küçük bir bulgunun seçilmesini güçleştirebilir. Bu durum mamografinin gereksiz olduğu anlamına gelmez, ancak radyoloğun raporu yorumlarken yoğunluğu dikkate alması gerekir.

Yoğun meme dokusu olan herkese aynı ek testin yapılması gerektiği söylenemez. Ek ultrason veya MR gereksinimi, kişinin toplam meme kanseri riski, önceki görüntüleri ve mevcut klinik bulgularla birlikte değerlendirilir. Bu nedenle raporda meme yoğunluğundan söz edilmesi halinde hangi takip planının uygun olduğunu hekiminizle konuşmak, tek başına yoğunluk bilgisinden sonuç çıkarmaktan daha güvenlidir.

Çekim ne kadar sürer ve randevuda neler olur?

Meme başına görüntü alınması saniyeler sürse de randevunun toplam süresi kayıt, soyunma, pozisyonlama, görüntülerin teknik olarak kontrolü ve gerektiğinde ek çekimler nedeniyle daha uzundur. Rutin bir inceleme çoğu merkezde kısa bir randevu içinde tamamlanır. Tanısal mamografi, implant varlığı veya ek görüntü gereksinimi süreyi uzatabilir. Bu nedenle randevuya yalnız X ışınının çekildiği birkaç saniyeyi esas alarak zaman ayırmamak daha gerçekçidir.

Çekimden sonra günlük yaşama genellikle hemen dönülebilir. Mamografi sedasyon veya anestezi gerektiren bir işlem değildir. Sıkıştırmaya bağlı hassasiyet kısa süre devam edebilir ancak kalıcı bir bakım gereksinimi beklenmez. Merkez ek bir işlem planladıysa size ayrıca bilgi verir.

Mamografi sonucu nasıl değerlendirilir?

Görüntüler radyoloji uzmanı tarafından değerlendirilir ve raporlanır. Değerlendirmede mevcut mamografi kadar önceki incelemelerle karşılaştırma da önem taşıyabilir. Sonuç normal olabilir, iyi huylu görünümlü bir bulgu izlem gerektirebilir veya belirli bir alanın ek görüntüleme ile açıklığa kavuşturulması istenebilir.

Ek inceleme çağrısı kanser tanısı konduğu anlamına gelmez. Mamografide belirsiz veya şüpheli görünen bir alanı daha ayrıntılı değerlendirmek için ek mamografi görüntüleri ya da ultrason istenebilir. Bazı durumlarda meme MR'ı veya biyopsi gündeme gelir. Kesin kanser tanısı görüntüleme ile değil, gerektiğinde alınan doku örneğinin patolojik incelenmesiyle konur.

Hangi durumlarda rutin tarama randevusunu beklememek gerekir?

Yeni fark edilen meme kitlesi, kendiliğinden veya kanlı meme başı akıntısı, meme derisinde belirgin çekinti ya da kalınlaşma, yeni gelişen meme başı içe çekilmesi veya açıklanamayan tek taraflı değişiklikler varsa rutin tarama zamanını beklemek doğru yaklaşım değildir. Bu belirtiler kanser olduğu anlamına gelmez ancak klinik değerlendirme gerektirir. Hekim muayene bulgularına ve yaşa göre mamografi, ultrason veya başka bir inceleme planlayabilir.

Mamografi çekimi, meme kanseri değerlendirmesindeki araçlardan biridir ve klinik muayenenin ya da gerekli diğer görüntüleme yöntemlerinin yerine geçmez. Randevunun tarama mı yoksa tanısal amaçlı mı planlandığını bilmek, doğru merkez ve doğru inceleme türüne yönlenmeyi kolaylaştırır.