EMG Nedir? Sinir ve Kas İncelemesinin İşlem Aşamaları

EMG, sinirlerin ve kasların elektriksel işlevini değerlendiren elektrodiagnostik incelemelerin günlük kullanımda verilen adıdır. Hastanelerde “EMG” denildiğinde çoğu zaman iki farklı yöntem birlikte kastedilir: sinir iletim çalışması ve iğne elektromiyografisi. İlk yöntem sinirin elektriksel uyarıyı ne kadar iyi ilettiğini ölçer. İğne EMG ise seçilen kasların dinlenme ve kasılma sırasındaki elektriksel aktivitesini kaydeder. Bu iki bölüm aynı soruya farklı açıdan yaklaşır ve birlikte kullanıldığında sorunun sinirden mi kastan mı kaynaklandığını veya sinirin hangi bölümünde etkilenme olabileceğini değerlendirmeye yardımcı olur.

EMG tek başına bir hastalık adı koyan otomatik bir tarama testi değildir. Bulgular kişinin yakınmaları, nörolojik muayenesi ve gerekirse görüntüleme ya da laboratuvar sonuçlarıyla birlikte yorumlanır. American Association of Neuromuscular & Electrodiagnostic Medicine, elektrodiagnostik değerlendirmenin sinir iletim çalışması ve iğne EMG gibi testleri içerebildiğini ve tanının çoğu zaman çok aşamalı bir değerlendirme olduğunu belirtir.

EMG hangi sorulara yanıt arar?

EMG en çok uyuşma, karıncalanma, güçsüzlük, kaslarda erime hissi, kramp, seğirme veya belirli bir sinirin dağılımına uyan ağrı gibi yakınmaların nedenini araştırırken kullanılır. Amaç yalnızca “sinirde sorun var mı?” sorusunu cevaplamak değildir. İnceleme, etkilenmenin sinir kökü, periferik sinir, sinir kas kavşağı veya kas düzeyinde olabileceğine dair ipuçları sağlayabilir.

Örneğin el parmaklarında uyuşma yaşayan bir kişide sinir iletim çalışması, el bileği düzeyinde sinir sıkışması olasılığını değerlendirmeye yardımcı olabilir. Boyun ya da bel bölgesinden kola veya bacağa yayılan yakınmalarda iğne EMG, ilgili sinir köklerinden beslenen kaslarda sinir etkilenmesine işaret eden değişiklikleri araştırabilir. Yaygın uyuşma ve his kusurunda ise birden fazla sinirin incelenmesi, periferik nöropati açısından dağılımın değerlendirilmesini sağlar. Kas güçsüzlüğünde seçilen kasların elektriksel örüntüsü, kasın kendisini etkileyen bir hastalık ile kası uyaran sinir sistemindeki bir bozukluk arasında ayrım yapılmasına katkı sağlayabilir.

Buradaki önemli ayrım şudur: EMG omurga fıtığını, tümörü veya kasın yapısal görüntüsünü doğrudan göstermez. Örneğin bel fıtığı manyetik rezonans görüntülemede görülebilirken EMG, bu yapısal sorunun sinir kökü işlevini etkileyip etkilemediğine ilişkin fizyolojik bilgi sağlar. Bu nedenle görüntüleme ile elektrodiagnostik inceleme birbirinin yerine geçen testler değil, farklı sorulara yanıt veren araçlardır.

EMG testi nasıl yapılır?

“EMG testi nasıl yapılır?” sorusunun yanıtı kişinin şikayetine göre değişir. Her hastada aynı sinirler ve kaslar incelenmez. Hekim, yakınmanın dağılımına ve ön tanıya göre hangi sinirlerin uyarılacağını ve iğne EMG yapılacaksa hangi kasların değerlendirileceğini belirler. T.C. Sağlık Bakanlığına bağlı Gaziosmanpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi de EMG incelemesinin en sık sinir iletim çalışmaları ve iğne elektromiyografisinden oluştuğunu, düşünülen tanıya göre her iki bölümün veya yalnızca birinin uygulanabileceğini açıklar.

1. Görüşme ve inceleme planı

İşlemden önce yakınmaların nerede başladığı, hangi bölgelerde hissedildiği, ne kadar süredir devam ettiği ve güç kaybı gibi eşlik eden bulgular sorgulanır. Daha önce yapılmış görüntülemeler veya eski EMG sonuçları varsa bunlar değerlendirme planını etkileyebilir. Hekim kısa bir muayene yaparak hangi sinir ve kasların incelenmesinin tanısal açıdan anlamlı olduğuna karar verebilir.

2. Sinir iletim çalışması

Sinir iletim çalışmasında cilt üzerine kayıt elektrotları yerleştirilir. İncelenecek sinirin belirli noktalarına kısa süreli elektriksel uyarılar verilir ve oluşan yanıt kaydedilir. Cihaz yanıtın büyüklüğü, iletim süresi ve sinirin farklı noktaları arasındaki iletim özellikleri gibi ölçümleri değerlendirir. Motor sinirler incelendiğinde kas kısa süreli kasılabilir. Duyusal sinirlerde ise sinirin oluşturduğu elektriksel yanıt doğrudan kaydedilir.

Elektrik uyarısı ani bir karıncalanma veya kısa bir çarpma hissi oluşturabilir. Uyarı yalnızca ölçüm sırasında ve kontrollü biçimde verilir. Bir sinirin farklı bölgeleri veya birden fazla sinir inceleneceği için aynı işlem birkaç kez tekrarlanabilir. Elde edilen veriler tek başına sayıların normal aralıkta olup olmamasına göre yorumlanmaz. İncelenen sinir, kişinin vücut özellikleri, cilt ve ekstremite sıcaklığı ile teknik koşullar değerlendirmeyi etkileyebilir.

3. İğne elektromiyografisi

İğne EMG bölümünde çok ince bir iğne elektrot seçilen kasın içine yerleştirilir. Bu elektrot kasın kendi elektriksel aktivitesini kaydeder. İğnenin görevi kasa elektrik vermek değil, kas liflerinden gelen elektriksel sinyali algılamaktır. Kas önce gevşek halde değerlendirilir. Daha sonra kişiden kası hafif ve ardından daha güçlü biçimde kasması istenir. Böylece dinlenme aktivitesi ve kasılma sırasında oluşan motor ünite örüntüleri incelenir.

Her kasın iğne ile incelenmesi gerekmez. Şikayetin yeri ve sinir iletim çalışmasının bulguları hangi kasların seçileceğini değiştirebilir. Aynı nedenle işlem sırasında planın bir miktar genişletilmesi veya beklenenden daha az kasın incelenmesi mümkündür. MedlinePlus, iğne EMG sırasında kasın dinlenme ve kasılma halindeki elektriksel aktivitesinin kaydedildiğini ve sinir iletim çalışmasının da sinir boyunca elektriksel sinyalin iletimini değerlendirdiğini belirtir.

Sinir iletim çalışması ve iğne EMG farkı

EMG öncesinde nasıl hazırlanılır?

Çoğu standart EMG incelemesi için aç kalmak gerekmez ve günlük ilaçlar genellikle rutin biçimde kullanılır. Ancak kişisel tıbbi durum veya yapılacak özel test nedeniyle farklı bir talimat verilebilir. Bu nedenle randevu biriminin verdiği hazırlık önerisi önceliklidir. Test günü cildin temiz olması ve özellikle kol ile bacaklara krem, losyon veya yağ sürülmemesi elektrotların cilde temasını kolaylaştırır. İncelenecek bölgelere ulaşılabilmesi için bol ve kolay sıvanabilen kıyafetler tercih edilebilir.

Kan sulandırıcı ilaç kullananlar, kanama bozukluğu olanlar, kalp pili veya implante defibrilatörü bulunanlar bunu işlem öncesinde sağlık ekibine bildirmelidir. Bu durumlar her zaman testin yapılamayacağı anlamına gelmez. Özellikle iğne EMG planlanırken kanama riski ve incelenecek kasların seçimi kişiye göre değerlendirilir. Kalp pili veya defibrilatör varlığında da kullanılacak elektriksel uyarıların güvenli biçimde planlanması için ekip cihaz bilgisini önceden bilmelidir. İlaçları kendi kararıyla kesmek doğru değildir.

EMG ağrılı mıdır?

EMG sırasında hissedilen rahatsızlık kişiden kişiye değişir. Sinir iletim çalışmasındaki elektrik uyarıları kısa sürer fakat beklenmedik bir çarpma hissi yaratabilir. İğne EMG sırasında iğnenin cilt ve kas içine girmesi batma hissine, kas kasılırken de hassasiyete neden olabilir. İncelemenin amacı mümkün olan en az sayıda anlamlı ölçümle gerekli bilgiyi elde etmektir. Ağrı çok belirginse veya kişi işlemi tolere etmekte zorlanıyorsa bunu uygulamayı yapan sağlık çalışanına söylemesi gerekir.

İğne giren kaslarda işlem sonrasında kısa süreli hassasiyet veya küçük morluk oluşabilir. Günlük aktiviteye dönüş çoğu kişide aynı gün mümkündür. Bununla birlikte belirgin şişlik, giderek artan ağrı, devam eden kanama veya enfeksiyon düşündüren kızarıklık ve ısı artışı gelişirse sağlık kuruluşuyla iletişim kurulmalıdır.

EMG ne kadar sürer?

Süre sabit değildir. Tek bir bölgede sınırlı sinir iletim çalışması ile birden fazla uzuvda kapsamlı sinir ve kas incelemesi aynı sürede tamamlanmaz. İncelenen sinir ve kas sayısı, kişinin yakınmaları, teknik ölçümlerin tekrar gerektirip gerektirmemesi ve iğne EMG ihtiyacı süreyi belirler. Sağlık Bakanlığına bağlı hastane bilgilendirmelerinde incelemenin yaklaşık 15 dakika ile 1 saat arasında değişebileceği belirtilir. Randevu süresinin yalnızca kayıt anından oluşmadığı, kısa görüşme ve değerlendirme bölümünü de içerebildiği akılda tutulmalıdır.

EMG sonucunda ne değerlendirilir?

EMG raporu “normal” veya “anormal” şeklinde tek satırlık bir ölçümden ibaret değildir. Sinir iletiminde yanıtın gecikmesi, iletim hızındaki değişiklik, yanıt büyüklüğünün azalması veya sinirin belirli bir bölümünde iletim sorunu gibi örüntüler değerlendirilebilir. İğne EMG tarafında ise kasın dinlenme halindeki beklenmeyen elektriksel aktivitesi, motor ünitelerin biçimi ve kasılma sırasında devreye girme örüntüsü dikkate alınır.

Bu bulgular hasarın yerini ve türünü anlamaya yardımcı olsa da yorum klinik bağlama bağlıdır. Örneğin sinir sıkışması ile yaygın periferik nöropati farklı dağılımlar gösterebilir. Sinir kökü etkilenmesinde bazı sinir iletim ölçümleri normal kalırken seçilmiş kaslarda iğne EMG değişiklikleri görülebilir. Kas hastalıklarında ise farklı bir motor ünite örüntüsü ortaya çıkabilir. Tek bir anormal değer tanıyı belirlemez ve normal sonuç da bütün nörolojik hastalıkları dışlamaz.

EMG her sinir ve kas sorununu gösterir mi?

Hayır. EMG özellikle periferik sinir, sinir kökü, nöromusküler kavşak ve kas işlevinin belirli yönlerini değerlendirmede yararlıdır ancak incelemenin kapsamı seçilen sinir ve kaslarla sınırlıdır. Çok erken dönemdeki bazı sinir yaralanmalarında beklenen elektriksel değişikliklerin ortaya çıkması zaman alabilir. Bazı duyusal yakınmalarda ince lifleri tutan nöropatiler standart sinir iletim çalışmalarında saptanmayabilir. Merkezi sinir sistemi hastalıkları için de EMG tek başına yeterli bir inceleme değildir.

Bu nedenle “EMG normal çıktıysa şikayetin nedeni yoktur” çıkarımı doğru değildir. Test, belirli bir klinik soruyu yanıtlamak için kullanılır. Yakınmalar devam ediyorsa hekim muayene bulgularına göre görüntüleme, kan testleri, nöromusküler ultrason, genetik inceleme veya başka nörofizyolojik testler isteyebilir. EMG’nin değeri, doğru klinik soruya uygun sinir ve kasların seçilmesi ve sonuçların diğer tıbbi bilgilerle birlikte yorumlanmasıyla ortaya çıkar.

İnceleme sırasında plan neden değişebilir?

EMG sabit bir protokolün herkese aynı sırayla uygulandığı bir test değildir. İlk ölçümlerde belirgin bir sinir sıkışması saptanırsa karşı tarafla karşılaştırma yapılması veya aynı sinirin başka bir bölümünün incelenmesi gerekebilir. Bulgular yaygın bir sinir etkilenmesini düşündürürse başka sinirler eklenebilir. Tersine, ilk kayıtlar klinik soruyu yeterince yanıtlıyorsa gereksiz uyarı veya iğne girişinden kaçınılabilir. Bu nedenle randevu sırasında “neden başka bir bölgeye de bakılıyor?” sorusunun yanıtı çoğu zaman tanısal karşılaştırma yapmaktır.

İğne EMG’de kas seçimi de anatomik bir mantığa dayanır. Aynı sinir kökünden beslenen fakat farklı periferik sinirlerle çalışan kasların karşılaştırılması, sorunun sinir kökü düzeyinde mi yoksa tek bir periferik sinirde mi olabileceğini ayırt etmeye yardımcı olabilir. İnceleme bu nedenle yalnız ağrıyan noktaya iğne yapılması şeklinde düşünülmemelidir. Şikayetin bulunduğu bölgeden uzaktaki bir kasın incelenmesi de aynı sinir yolunun farklı bir bölümünü değerlendirmek için gerekli olabilir.

Sinir yaralanmasından hemen sonra EMG yapılır mı?

EMG’nin zamanlaması klinik soruya bağlıdır. Sinir yaralanmasından sonra bazı elektriksel değişiklikler hemen görülebilirken bazı iğne EMG bulgularının gelişmesi zaman alabilir. Bu nedenle travma veya yeni başlayan güçsüzlük sonrasında testin çok erken yapılması, aranan her bulgunun henüz ortaya çıkmamış olması nedeniyle sınırlı bilgi verebilir. Buna karşılık sinir iletim çalışmasının bazı bölümleri erken dönemde de yararlı olabilir. Uygun zamanlama, yaralanmanın türü, yeri, belirtilerin başlangıcı ve hangi sorunun yanıtlanmak istendiğine göre hekim tarafından belirlenir.

Rapor ne zaman anlam kazanır?

Teknik ölçümler işlem sırasında görülebilse de raporun asıl değeri tüm kayıtların birlikte yorumlanmasıyla ortaya çıkar. Elektrodiagnostik raporda hangi sinir ve kasların incelendiği, hangi bulguların normal veya anormal olduğu ve bunların olası anatomik dağılımı belirtilir. Rapor, sevk eden hekimin muayene ve diğer testlerle kurduğu klinik tabloya eklenir. Bu nedenle yalnız rapordaki tek bir terime bakarak hastalığın ağırlığı veya tedavi gereksinimi hakkında kesin sonuca varmak yanıltıcı olabilir.

Randevuya giderken hangi bilgileri paylaşmak gerekir?

• Uyuşma, ağrı veya güçsüzlüğün hangi bölgede olduğu ve ne zaman başladığı
• Daha önce yapılmış EMG sonuçları ve ilgili görüntüleme raporları
• Kullanılan ilaçlar özellikle kan sulandırıcı tedaviler
• Kalp pili, implante defibrilatör veya başka elektronik tıbbi cihaz varlığı
• Kanama bozukluğu veya kolay morarma öyküsü
• Yakın zamanda yapılan ameliyatlar ve ilgili sinir yaralanmaları

Bu bilgiler testin kapsamını ve güvenli uygulanmasını etkileyebilir. EMG nedir sorusunun pratik karşılığı, yalnızca elektriksel ölçüm yapan bir cihaz değildir. EMG muayene bulgularını sinir ve kasların işlevsel verileriyle birleştiren hedefli bir incelemedir. Hangi bölümün yapılacağı, kaç sinir veya kasın değerlendirileceği ve sonucun ne anlama geldiği kişiye özgü klinik soruya göre belirlenir.