Ürodinami Nedir? Mesane Fonksiyon Testinin Aşamaları

Ürodinami, mesane ve idrar yolunun idrarı depolama ve boşaltma sırasında nasıl çalıştığını ölçen testlerin genel adıdır. Yalnızca mesanenin görüntüsüne bakılmaz. Mesane içindeki basınç, idrar akım hızı, mesanenin dolarken verdiği yanıt, idrar yaparken oluşan basınç ve bazı durumlarda pelvik taban kaslarının çalışması değerlendirilir. Bu nedenle günlük dilde mesane fonksiyon testi olarak anılsa da ürodinami aslında mesane, üretra ve idrar tutmayı sağlayan yapıların birlikte çalışmasını inceler.

International Continence Society, ürodinamiyi alt üriner sistemin işlevini ve işlev bozukluğunu ilgili fizyolojik ölçümlerle değerlendiren yöntemlerin genel adı olarak tanımlar. Üroflowmetri ve işeme sonrası kalan idrar ölçümü gibi işlemler katetersiz yapılabilir. Sistometri ve basınç akım çalışması gibi ayrıntılı incelemelerde ise ince kateterler kullanılır.

Ürodinami testi nedir ve neyi araştırır?

Ürodinami testi nedir sorusunun pratik karşılığı, kişinin idrarla ilgili şikayetinin hangi işlevsel mekanizmayla ilişkili olduğunu anlamaya çalışan ölçümler bütünüdür. Örneğin aynı sık idrara çıkma veya idrar kaçırma yakınması, farklı kişilerde mesanenin istemsiz kasılması, idrar tutma mekanizmasının yetersizliği ya da başka bir işlev bozukluğuyla ilişkili olabilir. Benzer şekilde idrarı başlatmakta zorlanma veya mesaneyi tam boşaltamama yakınması, akım ile mesane basıncının birlikte değerlendirilmesini gerektirebilir.

Testin hangi bölümlerinin yapılacağı klinik soruya göre değişir. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, kullanılan yöntemler arasında üroflowmetri, işeme sonrası kalan idrar ölçümü, sistometri, kaçırma basıncı ölçümü, basınç akım çalışması, elektromiyografi ve video ürodinamiyi sayar. Bu nedenle her hastaya aynı kapsamda tek bir standart işlem uygulanacağı düşünülmemelidir.

Ürodinami hangi durumlarda istenebilir?

Ürodinami her idrar yakınmasında otomatik olarak gerekli değildir. Hekim önce belirtileri, tıbbi öyküyü, kullanılan ilaçları, fizik muayene bulgularını ve yapılmış diğer tetkikleri değerlendirir. Ürodinami özellikle şikayetin mekanizmasını daha ayrıntılı anlamanın tedavi planını etkileyebileceği durumlarda gündeme gelebilir.

• İdrar kaçırmanın tipinin veya oluşma mekanizmasının açıklığa kavuşturulması gerektiğinde
• Sıkışma hissi ve sık idrara çıkma gibi depolama belirtileri açıklanırken ek işlevsel bilgi gerektiğinde
• İdrar akımının zayıf olması veya işemeyi başlatmakta güçlük yaşanması durumunda
• Mesanenin yeterince boşalmadığı düşünüldüğünde
• Birden fazla idrar yakınmasının birlikte bulunduğu karmaşık durumlarda
• Nörolojik hastalıkla ilişkili mesane işlev bozukluğu araştırılırken uygun görüldüğünde
• Bazı girişim veya ameliyatlardan önce mesanenin işleyişini daha ayrıntılı belirlemek gerektiğinde

Ürodinaminin amacı yalnızca bir anormallik bulmak değildir. Ölçümlerin hastanın günlük hayatta yaşadığı yakınmayla örtüşüp örtüşmediği de önemlidir. Test sırasında belirtilerin ortaya çıkmaması, kişinin günlük yaşamda bu şikayetleri yaşamadığı anlamına gelmez. Sonuçların mesane günlüğü, öykü ve diğer klinik bulgularla birlikte yorumlanmasının nedeni budur.

Ürodinami öncesinde nasıl hazırlanılır?

Hazırlık talimatları merkeze ve uygulanacak test türüne göre değişebilir. Bazı merkezler ilk akım ölçümünün yapılabilmesi için kişinin randevuya rahatça tutabileceği dolulukta bir mesaneyle gelmesini ister. Mesane günlüğü tutulmuşsa bunun randevuya getirilmesi de istenebilir. Günlük, kişinin ne zaman ve ne kadar idrar yaptığını, sıkışma veya kaçırma yaşayıp yaşamadığını klinik ölçümlerle karşılaştırmaya yardımcı olur.

İdrar yolu enfeksiyonu belirtileri varsa test ekibine önceden haber verilmesi önemlidir. Kateter kullanılan incelemeler aktif enfeksiyon sırasında uygun olmayabilir ve test tedavi sonrasına ertelenebilir. Bazı mesane veya prostat ilaçları ölçümleri etkileyebildiği için randevu öncesinde ilaçlarla ilgili özel talimat verilebilir. Ancak ilaçlar hekimin veya testi yapacak merkezin açık yönlendirmesi olmadan bırakılmamalıdır.

Ürodinami testi nasıl yapılır?

Ürodinami testi nasıl yapılır sorusunun yanıtı uygulanacak protokole göre farklılaşsa da kapsamlı bir incelemede süreç genellikle akımın ölçülmesiyle başlar, mesanenin kontrollü biçimde doldurulması sırasında basınçlar kaydedilir ve işeme sırasında basınç ile akımın birlikte değerlendirilmesiyle devam eder.

1. Şikayetler ve klinik bilgiler gözden geçirilir. Testi yapan sağlık çalışanı idrar kaçırma, sıkışma, işeme güçlüğü, mesaneyi boşaltamama hissi ve kullanılan ilaçlar gibi bilgileri değerlendirir. İşlem ve beklenen aşamalar açıklanır.
2. İlk idrar akımı ölçülebilir. Kişiden özel bir akım ölçer tuvalete veya cihaza idrar yapması istenir. Cihaz idrarın çıkış biçimini ve akımını kaydeder. Sonrasında mesanede kalan idrar ultrason veya gerektiğinde kateter yardımıyla değerlendirilebilir.
3. Basınç ölçümü için ince kateterler yerleştirilir. Üretradan mesaneye ince bir kateter ilerletilir. Karın içi basıncı karşılaştırabilmek amacıyla rektuma veya uygun durumlarda vajinaya ikinci bir basınç kateteri yerleştirilebilir.
4. Mesane kontrollü biçimde doldurulur. Mesaneye kateter yoluyla steril sıvı verilir. Bu sırada cihaz mesane ve karın basıncındaki değişiklikleri sürekli kaydeder.
5. Mesane duyumları sorulur. Kişiden dolumu ilk ne zaman hissettiğini, idrar yapma isteğinin ne zaman başladığını ve sıkışma hissinin nasıl değiştiğini belirtmesi istenir.
6. Belirtileri ortaya çıkarmaya yönelik manevralar yapılabilir. İdrar kaçırma araştırılıyorsa öksürme, ıkınma veya pozisyon değiştirme gibi hareketler istenebilir. Amaç günlük hayattaki yakınmayı kontrollü ortamda mümkün olduğunca yeniden gözlemlemektir.
7. İşeme sırasında basınç ve akım birlikte kaydedilir. Mesane yeterli doluluğa ulaştığında kişiden idrar yapması istenir. Kateterler basıncı kaydederken akım ölçer idrar akışını ölçer. Bu aşama mesanenin idrarı dışarı çıkarabilmek için nasıl çalıştığını değerlendirmeye yardımcı olur.
8. Kateterler çıkarılır ve kayıt değerlendirilir. Gerekirse işeme sonrasında mesanede kalan idrar tekrar ölçülür. Elde edilen grafikler tek başına değil, kişinin yakınmaları ve diğer değerlendirmelerle birlikte yorumlanır.

Test sırasında hangi ölçümler önemlidir?

Dolum aşamasında temel soru, mesanenin giderek artan hacmi düşük ve uygun basınçlarla depolayıp depolayamadığı ve bu sırada istemsiz kasılmaların oluşup oluşmadığıdır. Kişinin ilk dolum hissi, normal idrar yapma isteği ve güçlü sıkışma hissi gibi öznel bildirimleri de ölçülen basınçlarla eşleştirilir.

İdrar kaçırma yaşanırsa bunun hangi koşulda gerçekleştiği kaydedilir. Öksürme veya ıkınma sırasında kaçırma ile dolum sırasında mesanenin istemsiz kasılması eş zamanlı olmayabilir. Ürodinaminin yararı, yalnızca kaçırmanın olduğunu değil, kaçırma sırasında mesane ve karın basınçlarının nasıl davrandığını gösterebilmesidir.

Boşaltma aşamasında ise yalnızca idrar akımının yavaş olup olmadığına bakılmaz. Mesanenin oluşturduğu basınç ile meydana gelen akım birlikte değerlendirilir. Böylece düşük akımın altında yatan mekanizmayı anlamak için daha ayrıntılı fizyolojik veri elde edilir. Bu ölçüm tek başına anatomik bir tanı koymaz, klinik değerlendirmeyi tamamlar.

Ürodinami ağrılı bir işlem midir?

İnce kateterlerin yerleştirilmesi sırasında kısa süreli rahatsızlık, baskı veya yanma hissedilebilir. Mesane doldurulurken sıkışma hissi oluşması beklenen bir durumdur çünkü testin amaçlarından biri mesanenin doluma verdiği yanıtı ölçmektir. İdrar kaçırma yakınması olan kişilerden test sırasında bunu tetikleyebilecek hareketler yapmaları istenmesi rahatsız edici veya mahcup edici gelebilir, ancak ortaya çıkan kaçırma test açısından yararlı bir bulgudur.

İşlemin süresi yapılacak ölçümlerin kapsamına göre değişir. Basit akım ve kalan idrar ölçümü ile kateterli sistometri, basınç akım çalışması ve görüntüleme içeren daha kapsamlı bir inceleme aynı süreyi gerektirmez. Bu nedenle randevu için verilen süreyi testi yapacak merkezden öğrenmek daha doğrudur.

Ürodinami sonucu ne anlatır?

Rapor genellikle tek bir olumlu veya olumsuz sonuçtan oluşmaz. Mesanenin dolum sırasında gösterdiği basınç değişiklikleri, duyumlar, istemsiz kasılmalar, idrar kaçırmayla ilişkili bulgular, işeme sırasındaki mesane basıncı, idrar akımı ve işeme sonrası kalan idrar birlikte değerlendirilir.

Örneğin dolum sırasında istemsiz mesane kasılmalarının kaydedilmesi belirli bir işlev bozukluğunu destekleyebilir. Buna karşılık kişinin günlük yaşamda sıkışma yakınması bulunmasına rağmen test sırasında aynı olayın görülmemesi mümkündür. Ürodinamik kayıt, günlük belirtilerin yerine geçen bağımsız bir gerçeklik testi değildir. İncelemenin klinik soruyu yanıtlayıp yanıtlamadığı ve gözlenen durumun kişinin olağan şikayetlerini temsil edip etmediği değerlendirilmelidir.

Bu nedenle rapordaki tek bir basınç veya akım değerini internet üzerindeki sabit eşiklerle yorumlamak uygun değildir. Yaş, cinsiyet, yapılan testin türü, işenen hacim, ölçüm tekniği, mevcut hastalıklar ve klinik soru yorum üzerinde etkili olabilir.

Testten sonra nelere dikkat edilir?

Kateter kullanılan ürodinamiden sonra birkaç saat idrar yaparken hafif yanma veya hassasiyet oluşabilir. Kateterizasyon aynı zamanda idrar yolu enfeksiyonu açısından küçük bir risk oluşturur. British Association of Urological Surgeons hasta bilgilendirmesinde enfeksiyonu işlemin önemli olası komplikasyonlarından biri olarak belirtir. Kişiye özel sıvı kısıtlaması yoksa test ekibi işlem sonrasında yeterli sıvı alınmasını önerebilir.

Hafif ve kısa süreli rahatsızlıktan farklı olarak ateş, titreme, giderek artan yanma veya ağrı, belirgin kanama ya da idrar yapamama gelişirse sağlık kuruluşuyla iletişim kurulmalıdır. Özellikle enfeksiyon belirtilerinin işlem öncesinde mevcut olması da ekibe bildirilmelidir. Ürodinamiden elde edilen veriler daha sonra üroloji veya ilgili uzmanlık tarafından kişinin belirtileri, muayenesi ve diğer testleriyle birlikte değerlendirilerek izlem ya da tedavi planında kullanılır.