Sintigrafi Nedir? İnceleme Türleri ve Hastane Süreci

Sintigrafi, vücuda verilen küçük miktardaki radyoaktif işaretleyicinin belirli organ veya dokulardaki dağılımını ölçerek işlevsel görüntüler oluşturan bir nükleer tıp incelemesidir. Röntgen veya bilgisayarlı tomografide ışın kaynağı cihazın dışındayken sintigrafide görüntü için gerekli sinyal, vücuda verilen radyofarmasötikten gelir. Gama kamera bu sinyali algılar ve bilgisayar yardımıyla görüntüye dönüştürür. Bu nedenle sintigrafi yalnızca anatomik görünümü değil, incelenen dokunun kanlanması, madde tutulumu, boşaltımı veya metabolik etkinliği gibi işlevleri de değerlendirebilir.

Sintigrafi nedir?

Sintigrafi, tek bir testin adı değil, farklı organ ve klinik sorular için kullanılan bir görüntüleme ailesidir. İncelenecek bölgeye göre farklı radyofarmasötikler seçilir. Bu maddeler damar yoluyla verilebilir, bazı incelemelerde ağızdan alınabilir veya solunum yoluyla uygulanabilir. Radyofarmasötiğin hedef dokuda nasıl toplandığı ve zaman içinde nasıl dağıldığı ölçülür. RadiologyInfo tarafından açıklanan genel nükleer tıp yaklaşımında da gama kamera, SPECT ve PET sistemlerinin vücuttaki radyoişaretleyiciden yayılan enerjiyi algıladığı belirtilir.

Sintigrafinin sağladığı bilgi, inceleme türüne göre değişir. Kemik dokusundaki artmış veya azalmış aktivite, böbreklerin kanlanması ve boşaltım işlevi, tiroid dokusunun radyofarmasötik tutma dağılımı, kalp kasının kanlanması veya akciğerlerin havalanma ve kanlanma özellikleri farklı protokollerle değerlendirilebilir. Bir sintigrafide görülen tutulum değişikliği tek başına kesin tanı anlamına gelmeyebilir. Bulgular klinik öykü, muayene, laboratuvar sonuçları ve gerekirse başka görüntüleme yöntemleriyle birlikte yorumlanır.

Başlıca sintigrafi türleri nelerdir?

Hastanelerin sunduğu inceleme listeleri cihaz altyapısına ve klinik uzmanlığa göre değişebilir. Sağlık Bakanlığına bağlı merkezlerin nükleer tıp birimlerinde kemik, tiroid, paratiroid, kalp, böbrek ve akciğer gibi farklı sistemlere yönelik sintigrafik incelemeler uygulanabilir. Bu nedenle randevu alınırken yalnızca “sintigrafi” adıyla değil, istenen incelemenin tam adıyla işlem doğrulanmalıdır.

Statik ve dinamik sintigrafi neyi değiştirir?

Statik sintigrafide belirli bir zamanda alınan görüntülerde radyofarmasötiğin dokudaki dağılımına bakılır. Dinamik sintigrafide ise uygulamadan hemen sonra art arda görüntüler kaydedilerek maddenin organa gelişi ve uzaklaşması zaman içinde izlenir. Böbrek fonksiyon incelemelerinde bu yaklaşım kanlanma ve boşaltım hakkında eğriler oluşturulmasına yardımcı olabilir. Bazı kemik incelemelerinde de erken kan akımı görüntüleri ile daha geç kemik tutulum görüntüleri birlikte değerlendirilir. Bu ayrım, neden bazı tetkiklerin tek çekimden daha uzun sürdüğünü açıklar.

Sintigrafi nasıl çekilir?

Sintigrafi nasıl çekilir sorusunun yanıtı, testin türüne göre ayrıntılarda değişse de hastane akışı çoğunlukla birkaç temel aşamadan oluşur. Bazı incelemelerde görüntü radyofarmasötik verilir verilmez başlar. Bazılarında maddenin hedef dokuya ulaşması için belirli bir süre beklemek gerekir.

1. Kayıt ve ön kontrol yapılır. Nükleer tıp ekibi istenen tetkiki doğrular. Gebelik olasılığı, emzirme, kullanılan ilaçlar, yakın zamanda yapılan bazı görüntülemeler ve incelemeye özgü hazırlıklar sorgulanabilir.
2. Radyofarmasötik uygulanır. En sık damar yolu kullanılır. Testin özelliğine göre ağızdan veya solunum yoluyla uygulama da mümkündür.
3. Gerekirse bekleme dönemi olur. Radyofarmasötiğin ilgili organda yeterli dağılım göstermesi beklenir. Bu sırada bazı protokollerde su içme, belirli bir yiyeceği tüketme veya mesaneyi boşaltma gibi talimatlar verilebilir.
4. Görüntüleme yapılır. Hasta çoğunlukla görüntüleme masasında uzanır. Gama kamera vücuda yaklaşabilir veya çevresinde dönebilir. Net görüntü için çekim sırasında mümkün olduğunca hareketsiz kalmak gerekir.
5. Görüntüler kontrol edilir. Teknik kalite yeterli değilse veya belirli bir alanın daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerekiyorsa ek görüntü alınabilir. Bu, tek başına anormal bir bulgu olduğu anlamına gelmez.
6. Nükleer tıp hekimi görüntüleri değerlendirir. Görüntüler gerektiğinde bilgisayar işlemlerinden geçirilir ve inceleme klinik soruyla birlikte raporlanır.

Sağlık Bakanlığına bağlı bir nükleer tıp kliniğinin açıkladığı iş akışında da hastanın işlem ve önlemler hakkında bilgilendirilmesinin ardından radyofarmasötiğin uygulandığı, protokole göre aynı gün veya takip eden zamanda görüntü alındığı ve gerekli görülürse ek çekim yapılabildiği belirtilir. Bu süreç Ankara Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafından tanımlanan uygulama akışıyla uyumludur.

Sintigrafi ne kadar sürer?

Sintigrafi ne kadar sürer sorusunda tek bir süre vermek yanıltıcıdır. “Çekim süresi” ile “hastanede geçirilen toplam süre” aynı şey değildir. Gama kamera altında görüntü alma bazı incelemelerde kısa sürerken radyofarmasötiğin dağılımını beklemek toplam süreyi saatlere uzatabilir. Bazı protokollerde farklı zamanlarda birden fazla görüntü alınır ve bazı incelemelerde başka bir gün yeniden gelmek gerekebilir.

Örneğin kemik sintigrafisinde radyofarmasötik uygulandıktan sonra kemiğe yeterli tutulum için birkaç saat beklenebilir. RadiologyInfo kemik sintigrafisi bilgileri, bazı kemik incelemelerinde enjeksiyon ile görüntüleme arasında birkaç saat bulunduğunu ve üç fazlı protokollerde enjeksiyon sırasında, hemen sonrasında ve daha geç görüntüler alınabildiğini açıklar. Buna karşılık bazı tiroid veya akciğer çalışmalarında bekleme ve görüntüleme düzeni daha kısa olabilir. Kalp perfüzyon incelemelerinde ise stres bölümü, radyofarmasötik uygulaması, bekleme ve görüntüleme ayrı aşamalar oluşturabilir.

Bu nedenle randevu planlarken “kamera altında ne kadar kalacağım?” sorusuna ek olarak “bölümde toplam ne kadar kalmam gerekir?” sorusunu sormak daha kullanışlıdır. Refakat, iş veya ulaşım planı yaparken esas belirleyici toplam süreçtir.

Hastanede kalış süresini neler uzatabilir?

Toplam süre yalnızca cihazın çekim hızına bağlı değildir. Radyofarmasötiğin hazırlanması, damar yolu açılması, hedef organda yeterli tutulumun beklenmesi, stres veya diüretik gibi ek uygulamalar, çekim öncesi mesanenin boşaltılması ve görüntülerin teknik kontrolden geçirilmesi randevunun akışını etkileyebilir. Hareket nedeniyle görüntünün bulanıklaşması veya nükleer tıp hekiminin belirli bir bölgeyi daha ayrıntılı görmek istemesi de ek çekim gerektirebilir.

Birden fazla zaman noktasında görüntü alınan incelemelerde hasta her aşamada kamera altında kalmaz. Bekleme döneminin bir bölümünde bölüm dışına çıkmaya izin verilip verilmediği merkezin güvenlik ve iş akışı kurallarına bağlıdır. Özellikle uzun protokollerde ulaşım, refakat ve yemek planını önceden yapmak faydalıdır. Randevu saatinin, hastaneden ayrılma saatini göstermediği unutulmamalıdır.

Çekim öncesi hazırlık neden inceleme türüne göre değişir?

Sintigrafi için her hastaya uyan tek bir açlık veya ilaç kesme kuralı yoktur. Hazırlık, kullanılan radyofarmasötik ve ölçülmek istenen fizyolojik işleve göre belirlenir. Bu yüzden randevu belgesinde veya nükleer tıp biriminin verdiği talimatta yazan kurallar genel internet bilgisinden daha önceliklidir.

• İlaçlar: Bazı ilaçlar hedef organın çalışmasını veya radyofarmasötik tutulumunu etkileyebilir. İlacı kendi kararınızla kesmek yerine incelemeyi isteyen hekim veya nükleer tıp birimiyle doğrulamak gerekir.
• Açlık: Her sintigrafide zorunlu değildir. Özellikle bazı kalp incelemelerinde yiyecek ve kafeinle ilgili özel kısıtlamalar olabilir.
• Sıvı alımı: Böbrek ve kemik gibi bazı incelemelerde yeterli sıvı alımı istenebilir. Bazı protokollerde çekim öncesinde mesanenin boşaltılması görüntü kalitesine katkı sağlar.
• Metal eşyalar: Görüntülenecek bölgedeki takı, kemer veya metal aksesuarların çıkarılması istenebilir.
• Önceki tetkikler: Yakın zamanda kullanılan bazı kontrast maddeler veya ilaçlar belirli nükleer tıp testlerini etkileyebilir. Randevu öncesinde yakın tarihli işlemleri bildirmek yararlıdır.

Özellikle miyokard perfüzyon sintigrafisi, tiroid sintigrafisi ve bazı özel nükleer tıp çalışmalarında hazırlık kurallarına uyulmaması görüntünün yorumlanabilirliğini azaltabilir veya randevunun yeniden planlanmasına yol açabilir.

Gama kamera radyasyon verir mi?

Gama kamera, sintigrafide vücuttan yayılan gama fotonlarını algılayan dedektör sistemidir. Klasik sintigrafi ve SPECT görüntülemesinde radyasyonun kaynağı kameranın kendisi değil, hastaya uygulanan radyofarmasötiktir. SPECT görüntülemede kamera başlıkları vücudun çevresinde dönerek üç boyutlu veri oluşturabilir. SPECT/BT sistemlerinde buna ayrıca bilgisayarlı tomografi görüntülemesi eklenir. Bu durumda toplam radyasyon maruziyetinin değerlendirilmesinde hem radyofarmasötik hem BT bölümü dikkate alınır.

Radyasyon dozu bütün sintigrafiler için aynı değildir. Kullanılan radyonüklid, verilen aktivite, hastanın yaşı ve vücut yapısı, görüntüleme protokolü ve ek BT çekimi gibi değişkenler dozu etkiler. Bu nedenle “sintigrafi her zaman röntgenden azdır” veya “her zaman BT'den fazladır” gibi genel karşılaştırmalar doğru değildir. Tetkik tıbbi olarak gerekli görüldüğünde amaç, tanısal yararı sağlayacak uygun protokolü mümkün olan makul radyasyon düzeyiyle uygulamaktır.

Gebelik ve emzirme durumunda ne yapılır?

Gebelik olasılığı veya emzirme, radyofarmasötik uygulanmadan önce mutlaka nükleer tıp ekibine bildirilmelidir. Gebelikte karar, incelemenin neden istendiğine, ertelenip ertelenemeyeceğine ve kullanılacak radyofarmasötiğe göre hekim tarafından verilir. Emzirmede ise radyofarmasötiğin türüne bağlı olarak geçici ara verme veya özel beslenme planı gerekebilir. Bu süre tüm sintigrafilerde aynı değildir. Bu nedenle daha önce başka bir inceleme için verilen emzirme talimatını yeni teste otomatik olarak uygulamak uygun değildir.

Çocuklarda da sintigrafi gerektiğinde uygulanabilir, ancak radyofarmasötik miktarı ve görüntüleme yaklaşımı pediatrik protokole göre düzenlenir. Küçük çocuklarda hareketsiz kalma güçlüğü görüntü kalitesini etkileyebileceğinden aileye işlem öncesinde özel hazırlık önerileri verilebilir.

Çekim sırasında ne hissedilir?

Sintigrafinin kendisi genellikle ağrılı bir görüntüleme yöntemi değildir. Damar yolu açılması gerekiyorsa iğne girişine bağlı kısa süreli rahatsızlık olabilir. Asıl güçlük bazı hastalarda uzun süre aynı pozisyonda kalmak, kameranın vücuda yakın konumlanması veya eklem ağrısı nedeniyle hareketsiz durmaktır. Kapalı alan kaygısı olan kişilerin bunu çekimden önce teknisyene söylemesi yararlıdır. Gama kamera MR cihazı gibi uzun bir tünel yapısında değildir, ancak dedektörler görüntü kalitesi için vücuda yakınlaştırılabilir.

Radyofarmasötiklere bağlı ciddi reaksiyonlar seyrektir, fakat sıfır risk yoktur. Daha önce nükleer tıp incelemesinde reaksiyon yaşandıysa veya önemli bir alerji öyküsü varsa ekip bilgilendirilmelidir. Sintigrafi sırasında stres testi veya idrar söktürücü gibi ek bir ilaç kullanılıyorsa hissedilen belirtiler radyofarmasötikten değil, bu ek uygulamadan kaynaklanabilir.

Sintigrafiden sonra nelere dikkat edilir?

İnceleme bittikten sonra çoğu kişi günlük yaşamına dönebilir, ancak bazı testlerde radyasyondan korunma amacıyla belirli bir süre küçük çocuklar ve gebelerle uzun süreli yakın teması azaltma önerisi verilebilir. Talimat radyofarmasötik ve doza göre değiştiği için bölümden çıkarken verilen yazılı veya sözlü öneri esas alınmalıdır. Bazı incelemelerden sonra yeterli sıvı almak ve sık idrara çıkmak vücuttaki serbest radyofarmasötiğin uzaklaştırılmasına yardımcı olabilir. Sıvı kısıtlaması gerektiren kalp veya böbrek hastalığı olan kişiler ise genel sıvı önerisini kendi tedavi planlarının önüne koymamalıdır.

Raporlama, çekimden farklı bir aşamadır. Nükleer tıp hekimi görüntülerin dağılımını, varsa sayısal ölçümleri ve klinik soruyu birlikte değerlendirir. Bazı bulgular anatomik ayrıntı için ultrason, BT veya MR ile korelasyon gerektirebilir. Bu durum sintigrafinin yetersiz olduğu anlamına gelmez. İşlevsel ve anatomik görüntüleme yöntemleri farklı türde bilgi sağladığı için birbirini tamamlayabilir.

Sintigrafi ile SPECT ve PET aynı şey mi?

Bu terimler aynı alanın parçalarıdır ancak birebir aynı değildir. Planar sintigrafi, gama kamerayla iki boyutlu görüntüler oluşturur. SPECT, gama kameranın hasta çevresinde dönmesiyle üç boyutlu tomografik görüntü üretir. SPECT/BT sisteminde işlevsel SPECT verisi BT'nin anatomik bilgisiyle birleştirilir. PET ise farklı türde radyonüklidlerin ve farklı bir algılama tekniğinin kullanıldığı ayrı bir nükleer tıp görüntüleme yöntemidir. Günlük dilde bu yöntemlerin tamamı bazen “nükleer tıp çekimi” şeklinde anılsa da randevu, hazırlık ve süre açısından birbirlerinin yerine kullanılmaz.

Randevu belgesinde yalnızca “sintigrafi” ifadesi görülüyorsa incelemenin tam adını öğrenmek, hazırlık ve hastanede kalış süresini doğru planlamanın en güvenli yoludur. Özellikle kemik, tiroid, böbrek, kalp ve akciğer sintigrafilerinde aynı cihaz ailesi kullanılsa bile uygulanan radyofarmasötik, bekleme zamanı, çekim tekniği ve sonrasındaki öneriler farklı olabilir.