Çocuk Kardiyolojisi: Uzman, Muayene ve Randevu Süreci

Çocuk kardiyolojisi, bebeklikten ergenliğe kadar kalp ve dolaşım sistemiyle ilgili doğuştan veya sonradan gelişen sorunların değerlendirilmesiyle ilgilenir. Kalpte üfürüm duyulması, doğuştan kalp hastalığı şüphesi, ritim bozukluğu, egzersiz sırasında bayılma, açıklanamayan çarpıntı ve bazı göğüs ağrıları bu alanda değerlendirme gerektirebilir. Her belirti kalp hastalığı anlamına gelmez. Örneğin çocukluk çağındaki göğüs ağrılarının önemli bir bölümü kalp dışı nedenlerle ilişkilidir. Çocuk kardiyoloğunun temel görevi, kalple ilişkili olabilecek bulguları ayırt etmek ve gerekli incelemeyi belirlemektir.

Çocuk kardiyoloji hangi durumlarla ilgilenir?

Çocuk kardiyoloji yalnızca doğuştan kalp deliği gibi yapısal hastalıkları değerlendiren bir bölüm değildir. Kalbin yapısı, çalışma gücü, kapakları, büyük damarları, elektriksel ritmi ve çocuğun dolaşım sistemiyle ilgili farklı sorunlar bu uzmanlığın kapsamına girebilir. Türkiye'de Çocuk Kardiyolojisi ayrı bir yan dal uzmanlık alanı olarak tanımlanır ve uzmanlık eğitimi için çekirdek müfredat bulunur. Bu uzmanlık yapısı Tıpta Uzmanlık Kurulu tarafından yayımlanan müfredatlarda da yer almaktadır.

Çocuk kardiyolojisi değerlendirmesine yol açabilen başlıca durumlar arasında doğuştan kalp hastalıkları, kalp kapaklarına veya büyük damarlara ait sorunlar, ritim bozuklukları, kalp kası hastalıkları ve bazı iltihabi kalp hastalıkları bulunur. Daha önce kalp ameliyatı veya girişimsel işlem geçirmiş çocukların izlemi de bu alanın önemli bir parçasıdır. Bazı merkezlerde fetal kardiyoloji, çocukluk çağı hipertansiyonu, sporcu çocukların kardiyolojik değerlendirmesi veya erişkin yaşa ulaşmış doğuştan kalp hastalarının takibi için de özel hizmetler bulunabilir.

Kalpte üfürüm saptanması sık karşılaşılan başvuru nedenlerinden biridir. Üfürüm, kalp atımları arasında hekim tarafından stetoskopla duyulan ek bir sestir. Çocuklarda duyulan üfürümlerin önemli bir kısmı yapısal kalp hastalığından kaynaklanmaz ve masum üfürüm olarak değerlendirilir. Buna karşılık yalnızca sesin varlığına bakarak aile tarafından ayrım yapılması mümkün değildir. Muayene özellikleri şüphe yaratıyorsa çocuk doktoru çocuğu çocuk kardiyolojisine yönlendirebilir. Amerikan Pediatri Akademisi tarafından yayımlanan hasta bilgilendirmesinde de çocukluk çağındaki üfürümlerin çoğunun zararsız olduğu ancak gerekli durumlarda çocuk kardiyoloğu değerlendirmesinin kullanılabileceği belirtilmektedir.

Hangi belirtilerde çocuk kardiyolojisi değerlendirmesi düşünülebilir?

Tek bir belirtiye bakılarak çocuğun kardiyolojiye gitmesi gerekip gerekmediğine karar vermek doğru değildir. Yaş, belirtilerin ortaya çıktığı koşullar, fizik muayene bulguları, çocuğun bilinen hastalıkları ve aile öyküsü birlikte değerlendirilir. Çocuk doktorunun kalpte şüpheli bir üfürüm duyması veya başka bir kardiyak bulgu saptaması, çocuk kardiyoloji görüşü istemesinin yaygın nedenlerinden biridir.

• Kalpte üfürüm veya muayenede başka bir kardiyak bulgu saptanması
• Egzersiz sırasında ortaya çıkan bayılma veya bayılacak gibi olma
• Tekrarlayan ve açıklanamayan çarpıntı atakları
• Egzersizle ilişkili göğüs ağrısı veya belirgin efor kapasitesi azalması
• Dudaklarda veya ciltte morarma ile birlikte dolaşım ya da solunum sorunu düşünülmesi
• Bebekte beslenirken çabuk yorulma ve aşırı terleme gibi kalp hastalığını düşündürebilecek bulgular
• Bilinen doğuştan kalp hastalığının takip edilmesi
• Ailede genç yaşta açıklanamayan ani ölüm veya kalıtsal kalp hastalığı bulunması

Göğüs ağrısı özellikle ailelerde endişe yaratabilir ancak çocuklardaki her göğüs ağrısı kalp kaynaklı değildir. Kas ve göğüs duvarı sorunları gibi nedenler çok daha sık görülebilir. Egzersiz sırasında ortaya çıkan ağrı, ağrıya bayılmanın eşlik etmesi, bilinen doğuştan kalp hastalığının bulunması veya ailede bazı kalıtsal kalp hastalıklarının olması değerlendirmeyi değiştirir. Benzer şekilde çocuklarda bayılma da her zaman kalp hastalığına bağlı değildir. Özellikle egzersiz sırasında gelişen bayılma veya bayılma öncesinde belirgin çarpıntı bulunması tıbbi değerlendirme gerektirir.

Acil değerlendirme gerektirebilecek bulgular nelerdir?

Rutin poliklinik randevusu ile acil durum aynı şey değildir. Çocuğun ciddi solunum güçlüğü yaşaması, bilincini kaybetmesi, dudaklarında veya yüzünde belirgin morarma oluşması, göğüs ağrısıyla birlikte bayılması ya da genel durumunun hızla kötüleşmesi durumunda rutin çocuk kardiyoloji randevusunu beklemek uygun olmayabilir. Böyle bir tabloda acil sağlık hizmetine başvurulması gerekir.

Özellikle spor veya yoğun fiziksel aktivite sırasında gelişen bayılma dikkate alınmalıdır. Kalp dışı nedenler mümkün olsa da bu durum ritim veya yapısal kalp hastalıklarının dışlanmasını gerektirebilir. Belirti geçtikten sonra çocuğun kendisini iyi hissetmesi, olayın tıbbi değerlendirme gereksinimini her zaman ortadan kaldırmaz.

Çocuk kardiyoloji muayenesinde neler yapılır?

İlk görüşme çoğunlukla ayrıntılı öyküyle başlar. Hekim şikayetin ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü, egzersizle ilişkisini ve beraberinde bayılma, nefes darlığı veya çarpıntı olup olmadığını sorgular. Bebeklerde beslenme sırasında yorulma, kilo alma durumu ve morarma gibi bulgular önem kazanabilir. Daha önce geçirilmiş hastalıklar, kullanılan ilaçlar ve varsa önceki kardiyoloji kayıtları da değerlendirilir.

Aile öyküsü özellikle bazı başvurularda belirleyicidir. Yakın akrabalarda doğuştan kalp hastalığı, kardiyomiyopati, bilinen kalıtsal ritim hastalığı veya genç yaşta açıklanamayan ani ölüm olup olmadığı sorulabilir. Bu nedenle ailede bilinen kalp hastalıklarının adlarını ve mümkünse tanı bilgilerini randevu öncesinde öğrenmek yararlı olabilir.

Fizik muayenede kalp seslerinin dinlenmesinin yanında nabız, dolaşım ve genel muayene bulguları değerlendirilir. Kan basıncı ölçümü yaşa ve başvuru nedenine göre muayenenin parçası olabilir. Muayene sonunda her çocuğa aynı tetkik paketi uygulanmaz. Hekim öykü ve muayene bulgularına göre herhangi bir ek inceleme gerekip gerekmediğine karar verir.

EKG neyi gösterir?

Elektrokardiyografi veya EKG, kalbin elektriksel aktivitesini kaydeder. Ritim bozukluğu şüphesi, çarpıntı, bayılma veya belirli kalp hastalıklarının değerlendirilmesinde kullanılabilir. İşlem kalbin görüntüsünü oluşturmaz. Bu nedenle EKG ile ekokardiyografi aynı amaçla yapılan testler değildir.

Ekokardiyografi ne için yapılır?

Ekokardiyografi ses dalgalarıyla kalbin görüntülenmesini sağlar. Kalbin odacıkları, kapakları, bazı büyük damar bağlantıları ve kalp kasının çalışması hakkında bilgi verir. Üfürüm duyulan her çocukta otomatik olarak ekokardiyografi yapılması gerektiği söylenemez. Çocuk kardiyoloğu muayene bulguları ve klinik şüpheye göre buna karar verir.

Holter ve diğer testler ne zaman kullanılır?

Çarpıntı veya aralıklı ritim sorunu şüphesinde daha uzun süre kalp ritmini kaydeden Holter veya benzeri ritim takip yöntemleri kullanılabilir. Bazı çocuklarda egzersiz testi, ileri görüntüleme yöntemleri veya kateterizasyon gibi incelemeler gerekebilir. Amerikan Kalp Derneği, çocuklardaki kalp hastalıklarının değerlendirilmesinde öykü ve fizik muayeneye ek olarak EKG ve ekokardiyografi gibi testlerin kullanılabildiğini, daha ayrıntılı bilgi gerektiğinde Holter, egzersiz testi, kardiyak MR, BT veya kateterizasyon gibi yöntemlere başvurulabileceğini belirtmektedir. Hangi testin gerekli olduğu çocuğun klinik durumuna göre değişir.

Randevuya giderken ne hazırlanmalı?

Muayenenin verimli olması için çocuğun daha önceki sağlık kayıtlarını mümkün olduğunca düzenli götürmek yararlıdır. Özellikle başka bir merkezde yapılan EKG, ekokardiyografi, Holter, kalp MR'ı veya girişimsel işlem varsa yalnızca sonuç özetinin değil mevcut görüntülerin ve raporların da erişilebilir olması gerekebilir.

• Çocuğun kullandığı ilaçların adları ve doz bilgileri
• Önceki kardiyoloji raporları ve tetkik sonuçları
• Varsa ameliyat veya kateter işlemlerine ait belgeler
• Belirtilerin başlangıcı ve hangi koşullarda ortaya çıktığına ilişkin notlar
• Ailede bilinen kalıtsal kalp hastalıkları hakkında bilgiler
• Çarpıntı gibi aralıklı yakınmalarda atağın yaklaşık süresi ve eşlik eden belirtiler

Akıllı saat veya benzeri cihazlardan alınan kayıtlar tıbbi tanının yerine geçmez. Bununla birlikte belirti sırasında elde edilmiş bir nabız veya ritim kaydı varsa hekime gösterilebilir. Kaydın tıbbi açıdan anlamlı olup olmadığına çocuk kardiyoloğu karar verir.

Çocuk kardiyoloji doktorları nasıl değerlendirilir?

Çocuk kardiyoloji doktorları arasında seçim yaparken yalnızca akademik unvana veya internetteki kullanıcı yorumlarına odaklanmak yeterli değildir. Öncelikle hekimin çocuk kardiyolojisi alanında uzmanlık yetkinliği bulunup bulunmadığı ve çocuğun ihtiyacına uygun klinik deneyime sahip olup olmadığı değerlendirilmelidir. Basit bir üfürüm incelemesi ile karmaşık doğuştan kalp hastalığı, ileri ritim bozukluğu veya girişimsel işlem gereksinimi aynı altyapıyı gerektirmeyebilir.

Hastane seçimi de hekimin seçimi kadar önemli olabilir. Karmaşık kalp hastalıklarında çocuk kalp damar cerrahisi, yoğun bakım, anestezi, radyoloji ve gerektiğinde genetik gibi farklı birimlerle birlikte çalışma gereksinimi doğabilir. Buna karşılık her çocuk için üçüncü basamak kapsamlı bir merkeze başvurmak zorunlu değildir. Muayene nedeni basit ve ayaktan değerlendirilebilir bir sorun olduğunda uygun çocuk kardiyoloji polikliniği yeterli olabilir.

Çocuk kardiyoloji randevusu nasıl alınır?

Sağlık Bakanlığına bağlı ve sistem üzerinden randevu açılan kurumlarda çocuk adına uygun poliklinik veya hekim randevusu Merkezi Hekim Randevu Sistemi üzerinden aranabilir. MHRS web sitesi ve mobil uygulama üzerinden hastane ve hekim seçenekleri görüntülenebilir. Ancak çocuk kardiyolojisi bir yan dal olduğu için randevu yöntemi ve polikliniğe doğrudan erişim her hastanede aynı olmayabilir. Bazı kurumlarda çocuk sağlığı ve hastalıkları değerlendirmesi sonrasında yönlendirme yapılabilir veya hastanenin kendi yan dal randevu düzeni uygulanabilir.

Bu nedenle sistemde çocuk kardiyoloji randevusu görünmüyorsa yalnızca randevu bulunmadığı sonucuna varmak yerine seçilen hastanenin güncel başvuru yöntemini kontrol etmek gerekir. Daha önce takip edilen çocuklarda kontrol randevusunun nasıl oluşturulacağı da klinikten kliniğe değişebilir. Özel sağlık kuruluşlarında ise doğrudan kurumun kendi randevu sistemi kullanılabilir.

İlk muayeneden sonra süreç nasıl ilerler?

İlk görüşmenin sonunda üç farklı yol ortaya çıkabilir. Kalple ilgili anlamlı bir sorun saptanmazsa ek takip gerekmeyebilir. Belirli bir bulgunun zaman içinde izlenmesi gerekiyorsa kontrol planı oluşturulabilir. Tanı veya şüphe daha ayrıntılı değerlendirme gerektiriyorsa ek tetkik, ritim takibi, ileri görüntüleme veya ilgili başka bir uzmanlık alanıyla ortak değerlendirme planlanabilir.

Çocuğun kalp hastalığı saptanması her zaman ilaç, kateter işlemi veya ameliyat gerekeceği anlamına gelmez. Bazı yapısal bulgular yalnız izlem gerektirirken bazı durumlarda girişim gerekebilir. Karar hastalığın türüne, ciddiyetine, çocuğun yaşına, belirtilere ve kalbin çalışma durumuna göre verilir. Ailenin sonraki kontrolde hangi belirtilere dikkat etmesi gerektiğini, aktivite konusunda kısıtlama bulunup bulunmadığını ve kontrol zamanını hekimden net biçimde öğrenmesi uzun dönem takibi kolaylaştırır.